Mt 13, 47-53

ĐsLm. Phanxico Salesio Đỗ Duy Đông

Anh chị em thân mến!

Trong đời sống Kitô hữu, chúng ta thường dễ rơi vào một ảo tưởng rất phổ biến: nghĩ rằng mình đã chịu phép Rửa, đi lễ đều đặn, thuộc về một giáo xứ hoặc đang sống trong đời sống thánh hiến, … thế là đủ để đảm bảo phần rỗi.

Tuy nhiên, dụ ngôn chiếc lưới kéo trong Tin Mừng hôm nay vang lên như một lời cảnh tỉnh mạnh mẽ. Chúa Giêsu không nói hể “Ai ở trong lưới đều được giữ lại”, nhưng Ngài khẳng định: “Người ta lựa cá”. Điều quyết định không phải là bạn đang ở đâu, mà là bạn đã trở thành con người nào.

Chiếc lưới không phân biệt và thực trạng của Hội Thánh

Khác với các loại lưới chuyên biệt, chiếc lưới kéo trong dụ ngôn thả xuống biển và bắt mọi thứ: cá lớn, cá nhỏ, cá tốt, cá xấu, cá sạch, cá không sạch mà không hề có sự chọn lựa ban đầu.

Đó chính là hình ảnh chân thực của Hội Thánh từ thuở khai sinh cho đến hôm nay. Chúa Giêsu không xây dựng một cộng đoàn của những người hoàn hảo. Ngài gọi Phêrô nóng tính, Gioan đầy tham vọng, Mátthêu từng làm thu thuế, Tôma nghi ngờ và cả Giuđa phản bội.

Vì thế, sự hiện diện đồng thời của người thánh thiện lẫn kẻ yếu đuối, người đạo đức lẫn kẻ giả hình trong Hội Thánh không phải là một sự thất bại, mà là dung mạo thật của một “bệnh viện dành cho các tội nhân đang được chữa lành”. Nhưng bệnh viện chỉ có giá trị cứu chữa khi người bệnh thực sự chấp nhận bước vào tiến trình điều trị.

Ảo tưởng về “Đức tin hình thức” và sự biến đổi nội tâm

Tất cả các loài cá đều ở chung trong một chiếc lưới, nhưng không phải tất cả đều được giữ lại. Điều này phá vỡ thứ “đức tin hình thức” – lầm tưởng việc thuộc về cấu trúc Hội Thánh hay lãnh nhận các bí tích đương nhiên là “tấm vé” để vào Nước Trời.

Các bí tích là nguồn ơn thánh tuyệt vời, nhưng ơn thánh luôn đòi hỏi sự cộng tác của tự do con người. Như Thánh Augustinô từng nói: “Thiên Chúa đã dựng nên bạn không cần bạn, nhưng Người không cứu bạn nếu không có bạn.”

Điều đáng sợ nhất trong đời sống đức tin không phải là sự yếu đuối hay vấp ngã của tội lỗi (vì những tội nhân khát khao hoán cải như Phêrô, Mátthêu đều được cứu), mà là thái độ chai lì, từ chối để Thiên Chúa biến đổi mình.

Nhìn dưới nhãn quan của tâm lý học chiều sâu, mỗi con người cũng mang trong mình một “chiếc lưới” nội tâm đan xen giữa ánh sáng và bóng tối, quảng đại và ích kỷ, tha thiết và ghen tị.

Nhà tâm lý học Carl Gustav Jung gọi phần bị chối bỏ trong con người là “Bóng tối” (Shadow). Nguy hiểm nhất không phải là việc chúng ta có những góc khuất, mà là việc chúng ta phủ nhận chúng.

Có những người bề ngoài rất đạo đức, điềm tĩnh trong phụng vụ, nhưng bên trong lại nuôi dưỡng sự cay đắng, hay phán xét hoặc khao khát quyền lực ngầm. Đời sống thiêng liêng đòi hỏi chúng ta không chỉ dừng lại ở các hình thức bên ngoài, mà phải dám để Chúa Thánh Chấn chỉnh, soi sáng và chữa lành những vùng tối sâu kín ấy.

Sự phân định bắt đầu từ hiện tại và đòi hỏi của sự hiểu biết đích thực

Ngày phán xét chung không phải là lúc Thiên Chúa tùy ý trừng phạt hay ban thưởng, mà là thời điểm ánh sáng sự thật chiếu rọi, phơi bày con người thật mà chúng ta đã tự do tạo dựng qua từng lựa chọn nhỏ mỗi ngày: chọn tha thứ hay oán hận, khiêm nhường hay kiêu ngạo.

Khi Chúa Giêsu hỏi các môn đệ “Các ngươi có hiểu những điều ấy không?”, Ngài không tìm kiếm một câu trả lời mang tính lý thuyết hay thuộc lòng giáo lý. Trong Kinh Thánh, “Hiểu” luôn đồng nghĩa với việc “Sống”. Đức tin chân chính được đo lường bằng mức độ biến đổi của trái tim và hành động thực tế chứ không chỉ là lý thuyết xuông.

Hình ảnh “chủ nhà biết lấy từ kho tàng mình cả cái mới lẫn cái cũ” ở phần cuối bài Tin Mừng mang đến một thông điệp sâusắc cho người môn đệ trưởng thành:

Cái cũ: Là truyền thống, Lề luật, kinh nghiệm đức tin của cha ông.

Cái mới: Là sức sống đổi mới của Tin Mừng và Chúa Thánh Thần.

Người khôn ngoan trong đức tin không rơi vào thái cực cực đoan: hoặc bảo thủ bám chặt hình thức cũ để khép lòng trước hiện tại, hoặc cực đoan chối bỏ cội nguồn truyền thống. Đời sống Kitô hữu luôn là sự trung thành sáng tạo, giữ vững chân lý bất biến nhưng biết diễn tả bằng ngôn ngữ và cung cách phù hợp để đáp ứng nhịp sống của con người thời đại mới.

Sứ điệp dành cho những người sống đời sống thánh hiến và đời sống cộng đoàn

Dụ ngôn này là một tiếng chuông chất vấn trực tiếp đối với những ai bước đi trong đời sống thánh hiến và cộng đoàn tu trì.

Mặc chiếc áo dòng, tuân giữ luật lệ, sống chung dưới một mái nhà hay chu toàn các sứ vụ mục vụ chưa bao giờ là những bảo chứng tự động cho sự thánh thiện. Đời sống cộng đoàn chính là chiếc lưới trần thế; còn cầu nguyện, tĩnh tâm, lãnh nhận các bí tích, sự vâng phục và bác ái huynh đệ mới là những phương thế thanh luyện từng ngày để gọt giũa cái tôi, cắt bỏ tính tự ái và làm cho tâm hồn trở nên tinh tuyền trước mặt Chúa.

Anh chị em thân mến!

Tin Mừng hôm nay không gieo rắc sự hoảng sợ về ngày tận thế, nhưng đánh thức trách nhiệm nền tảng của người môn đệ. Chiếc lưới của Hội Thánh đã quy tụ chúng ta trong ân huệ lớn lao, nhưng câu hỏi quan trọng nhất mà Thiên Chúa đặt ra cho mỗi người vào mỗi buổi xế chiều cuộc đời không phải là “Con đang ở đâu?”, nhưng là: “Con đang thực sự trở thành ai?”

Ước gì khi chiếc lưới cuộc đời được kéo lên, Thiên Chúa không chỉ nhìn thấy một người “ừng mang danh nghĩa Kitô hữu”, nhưng nhận ra một tâm hồn đã để Lời Chúa thấm sâu vào trong trái tim, trong từng suy nghĩ, chọn lựa và hành động. Nhờ đó, chúng ta không đặt niềm hy vọng vào ảo tưởng hình thức, mà đặt trọn vẹn vào tình yêu biến đổi của Đấng là Chủ tể sự sống đời đời.