Mt 17,14-20
ĐsLm. Phanxico Salesio Đỗ Duy Đông
“Nếu anh em có lòng tin bằng hạt cải, thì chẳng có gì mà anh em không làm được.” (Mt 17,20).
Anh chị em thân mến!
Đây là một trong những câu của Đức Giesu trong Tin Mừng thường dễ bị hiểu lầm nhất. Nhiều người nghĩ rằng Đức Giêsu đang ám chỉ rằng: “Chỉ cần tin đủ mạnh thì phép lạ sẽ xảy ra.” Nhưng nếu hiểu như thế, sẽ có người đặt câu hỏi: Tại sao có những người cầu nguyện suốt đời mà bệnh tật không khỏi? Tại sao có những gia đình vẫn tan vỡ dù họ rất đạo đức? Tại sao có những linh mục, tu sĩ sống thánh thiện nhưng vẫn mang trong mình những vết thương sâu kín?
Nếu hiểu đức tin chỉ như một thứ “sức mạnh tâm lý” hay một thứ bùa chú, thì Tin Mừng sẽ biến thành một công thức thất bại. Thực ra, Đức Giêsu không nói đến niềm tin vào khả năng của chính mình, mà nói đến sự tín thác tuyệt đối vào Thiên Chúa – Đấng có thể chữa lành con người từ tận gốc rễ tâm hồn.
Sự Bất Lực Của Người Cha Và Bước Khởi Đầu Của Đức Tin
Tin Mừng mở đầu bằng hình ảnh một người cha quỳ gối trước mặt Đức Giêsu. Ông có đứa con trai nhiều lần ngã vào lửa, lúc lại rơi xuống nước, và ông đã hoàn toàn bất lực sau khi tìm đến các môn đệ mà không được cứu giúp.
Đó cũng là kinh nghiệm của rất nhiều người trong chúng ta hôm nay: những bậc làm cha mẹ bất lực trước con cái trượt ngã, những đôi vợ chồng bất lực trước rạn nứt hôn nhân, hay những người tu sĩ bất lực trước những xung đột nội tâm. Cầu nguyện rất nhiều nhưng dường như chẳng thay đổi được gì.
Tuy nhiên, điều đáng quý nơi người cha ấy không phải là ông mạnh mẽ, mà là ông biết mình bất lực. Nhận thức được sự bất lực của bản thân chính là bước đầu tiên và quan trọng nhất của đức tin. Con người chỉ thực sự mở cửa cho Thiên Chúa bước vào khi họ thôi ảo tưởng rằng mình có thể tự cứu lấy chính mình.
Nỗi Thất Vọng Của Các Môn Đệ Và Thế Hệ Cứng Lòng Tin
Khi Đức Giêsu thốt lên: “Ôi thế hệ cứng lòng tin!”, Ngài không trách người cha, mà hướng đến cả đám đông và các môn đệ. Các ông đã từng theo Chúa, từng trừ quỷ và chứng kiến nhiều phép lạ, nhưng dần dà, các ông bắt đầu cậy dựa vào kinh nghiệm, khả năng và phương pháp của chính mình hơn là quyền năng của Thiên Chúa.
Đây là cạm bẫy tinh vi trong đời sống đức tin: người tu sĩ dễ tin vào kinh nghiệm mục vụ, người linh mục dễ tin vào tài năng giảng thuyết, và người giáo lý viên dễ tin vào khả năng tổ chức của mình. Khi những điều ấy thay thế sự lệ thuộc vào Thiên Chúa, chúng chỉ mang lại sự khô khan và bất lực. Đức tin không phải là sở hữu một năng lực, mà là sống trong một tương quan phó thác.
Những “Con Quỷ” Trong Nội Tâm
Đọc Tin Mừng về việc trừ quỷ, Giáo Hội luôn thận trọng phân định rõ ràng giữa bình diện thiêng liêng và những rối loạn tâm lý. Tuy nhiên, ở tầng ý nghĩa biểu tượng, câu chuyện này phản ánh chính xác những sức mạnh vô hình đang giam cầm tự do con người.
Tâm lý học chiều sâu gọi đó là những chấn thương chưa được chữa lành, xung năng chưa được hội nhập, hay “Cái bóng” (Shadow) theo cách gọi của Carl Gustav Jung. “Cái bóng” đó có thể là: Nỗi sợ bị bỏ rơi và cô độc. Cơn giận âm ỉ tích tụ qua nhiều năm tháng. Mặc cảm tự ti, cảm giác mình không đủ tốt.
Ký ức đau buồn từ thời thơ ấu cứ kéo con người ngã vào “ngọn lửa” của nóng giận, hận thù, hoặc “rơi xuống nước” của buông xuôi và trầm cảm. Tin Mừng không hề phủ nhận những thực tại tâm lý ấy, mà mời gọi ta đem tất cả những vùng tối tăm đó đặt trọn vào ánh sáng của Đức Kitô.
Đức Tin Không Phải Là Sự Phủ Nhận Vết Thương
Có một ngộ nhận phổ biến, đó là nhiều người nghĩ rằng có đức tin thì sẽ không còn đau khổ hay tổn thương. Không phải vậy! Đức tin trưởng thành không bắt ta phải đeo mặt nạ giả vờ mạnh mẽ hay tự nhủ rằng “mọi chuyện vẫn ổn”.
Người cha trong Tin Mừng hôm nay không che giấu nỗi đau của mình; ông quỳ xuống và bày tỏ sự thật trần trụi trước mặt Chúa. Nơi nào con người dám đối diện với sự thật về chính mình trước Thiên Chúa, nơi ấy ân sủng mới bắt đầu hành động.
Lòng Tin Bằng Hạt Cải Và Việc “Dời Núi” Nội Tâm
Tại sao Đức Giêsu lại nhắc đến hạt cải? Ngài không ca ngợi kích thước nhỏ bé của nó, mà là sức sống âm thầm nhưng mãnh liệt có khả năng sinh sôi và phát triển. Thiên Chúa không đòi hỏi nơi con người một đức tin vĩ đại hay cảm xúc bùng nổ; Ngài chỉ cần một đức tin chân thật, dẫu nhỏ bé nhưng vẫn kiên trì bước về phía Chúa ngay cả trong những ngày khô khan và đau khổ nhất.
Khi Đức Giêsu nói về việc “dời núi”, ngọn núi lớn nhất không nằm ở ngoại cảnh, mà nằm ngay trong cấu trúc tâm hồn mỗi chúng ta, đó là: Cái tôi cứng nhắc không chịu dung thứ. Những sự tha thứ còn giữ lại trong lòng. Những mặc cảm, tổn thương kéo dài nhiều năm. Sự lệ thuộc vào ánh nhìn và lời khen ngợi của người đời.
Đức tin đích thực mở đường để Thiên Chúa dời đi những ngọn núi “nội tâm” ấy, giúp con người đập tan các “pháo đài” phòng vệ (như chối bỏ, cố chấp hay kiểm soát) để bước vào sự tự do của con cái Thiên Chúa.
Ân Sủng Và Sự Cộng Tác Trong Tiến Trình Chữa Lành
Đời sống tâm linh và tâm lý học không hề đối lập nhau. Thiên Chúa ban ơn thánh để chữa lành, nhưng Ngài cũng mời gọi con người cộng tác qua các phương thế nhân bản: cầu nguyện trung thành, lãnh nhận các bí tích, thực hành linh hướng, can đảm đối diện quá khứ, và khi cần thiết, tìm kiếm sự trợ giúp chuyên môn từ các nhà tâm lý học.
Ân sủng không bao giờ hủy diệt tự nhiên, nhưng kiện toàn và nâng cao tự nhiên. Một vết thương thâm căn cố đế cần thời gian và một hành trình kiên nhẫn để được phục hồi và chữa lành.
Anh chị em thân mến!
Tin Mừng hôm nay không hứa hẹn cho chúng ta một cuộc đời phẳng lặng không giông bão, nhưng cam đoan rằng không có vết thương nào quá sâu mà tình yêu Thiên Chúa không thể chạm tới, và không có ngọn núi nào quá lớn mà ân sủng của Ngài không thể biến đổi. Đức tin không phải là sức mạnh ép Thiên Chúa thực thi theo ý riêng ta, mà là lòng dũng cảm trao phó những bất lực và tổn thương vào tay Đấng hằng yêu thương ta.
Xin Thiên Chúa ban cho chúng ta một lòng tin khiêm tốn, biết quỳ gối dâng lên Ngài mọi kiệt quệ và vùng tối trong lòng, để rồi qua sự biến đổi của Ngài, chúng ta được chữa lành trọn vẹn và bước đi trong bình an của Tin Mừng.