Lc 11,47-54

ĐsLm. Phanxico Salesio Đỗ Duy Đông

Anh chị em thân mến!

Có một nghịch lý rất đáng để suy nghĩ trong đời sống con người, đó là chúng ta rất dễ ca ngợi những người đã nói sự thật trong lịch sử, nhưng lại vô cùng khó chịu khi có ai đó nói sự thật với chính mình ngay lúc này. Chúng ta có thể kính trọng các vị thánh đã can đảm bênh vực công lý, nhưng lại tìm cách né tránh khi Tin Mừng đòi hỏi chính ta phải thay đổi. Chúng ta xúc động trước những chứng nhân đã hy sinh vì chân lý, nhưng liệu ta có sẵn sàng lắng nghe một tiếng nói ngôn sứ đang làm mình chướng tai gai mắt hôm nay không?

Đó chính là nghịch lý nhức nhối mà Chúa Giêsu đã vạch trần trong Tin Mừng hôm nay khi Người quở trách các người biệt phái và tiến sĩ luật: “Khốn cho các ngươi! Hỡi những người xây cất mồ mả các tiên tri, mà tổ phụ các ngươi đã giết chết.”

Thoạt nghe, việc xây mộ hay tưởng nhớ các ngôn sứ là một nghĩa cử đạo đức và đáng quý. Nhưng Chúa Giêsu nhìn sâu hơn lớp vỏ bọc hình thức ấy. Người vạch ra một sự thật cay đắng: người ta có thể tôn vinh một ngôn sứ đã chết an toàn trong quá khứ, nhưng lại khước từ, thậm chí bách hại chính tiếng nói ngôn sứ đang đánh động lương tâm họ ở hiện tại. Và cơn cám dỗ tinh vi này vẫn có thể len lỏi vào đời sống đạo của mỗi chúng ta hôm nay.

Xây mồ cho các ngôn sứ, nhưng khước từ lời của ngôn sứ

Chúa Giêsu không hề lên án việc tưởng nhớ người công chính. Ngài vạch trần sự mâu thuẫn giữa hành động tôn vinh bên ngoài và thái độ khép kín của cõi lòng. Các tổ phụ đã giết các ngôn sứ; thế hệ sau xây mồ cho các vị ấy. Nhưng nếu họ vẫn cứng lòng khước từ sứ điệp hoán cải, thì những ngôi mộ kia chỉ là bằng chứng của sự giả hình.

Trong đời sống đức tin, chúng ta rất dễ rơi vào cái bẫy này, nghĩa là: Chúng ta thích nghe những bài giảng hay khi nó chỉ trích chung chung, nhưng lại sầm mặt khi lời Chúa đụng chạm trực tiếp đến thói hư tật xấu của mình. Chúng ta xúc động trước các thánh tử đạo xa xưa, nhưng lại lập tức xù lông tự vệ, bực bội và tìm cách hạ uy tín khi một người thân, một người bạn đời hay một đồng nghiệp dám góp ý chân thành về những khuyết điểm của ta.

Thay vì tự vấn: Điều người ấy nói có đúng không? Tôi cần sửa đổi gì?, cái tôi của chúng ta thường vội vã phản phác: Anh là ai mà dám dạy đời tôi?, Cô ta cũng tốt đẹp gì đâu! Đó chính là lúc chúng ta đang vô tình “xây mồ cho các ngôn sứ” theo nghĩa thiêng liêng: kính trọng sự thật trên lý thuyết, nhưng từ chối không cho sự thật ấy bước vào cuộc đời mình.

Khi kiến thức tôn giáo trở thành bức tường che chắn cái tôi

Trong phần tiếp theo, Chúa Giêsu đưa ra lời cảnh tỉnh nghiêm khắc dành cho các tiến sĩ Luật: “Khốn cho các ngươi! Hỡi những tiến sĩ luật, vì các ngươi cất giữ chìa khóa sự hiểu biết. Chính các ngươi đã không được vào, mà những người muốn vào, các ngươi đã ngăn cản họ lại.”

Chìa khóa được trao để mở cửa, nhưng họ lại dùng kiến thức Lề Luật để đóng cửa, để làm tấm khiên bảo vệ địa vị và sự kiêu ngạo của mình. Biết về Thiên Chúa không đồng nghĩa với việc đang sống với Ngài. Người ta có thể nói rất hay về lòng thương xót nhưng vẫn giữ mãi sự cay đắng; giảng rất sâu về đức khiêm nhường nhưng lại kiên quyết không chịu nhận lỗi.

Tâm lý học gọi đây là cơ chế tự vệ và hợp lý hóa, nghĩa là con người dùng lý lẽ, tri thức hoặc vỏ bọc đạo đức để biện minh cho lỗi lầm, che đậy những yếu kém và trốn tránh trách nhiệm phải hoán cải. Khi người hướng dẫn, người có trách nhiệm (trong gia đình, cộng đoàn hay xã hội) chỉ biết dùng luật lệ để đè nặng người khác mà không dám hạ mình đồng hành, họ đang vô tình – biến niềm tin thành gánh nặng và đóng cửa Nước Trời trước mặt tha nhân.

Khi không chấp nhận sự thật, con người bắt đầu tấn công người nói sự thật

Tin Mừng ghi lại một diễn về thái độ của các biệt phái và Luật sĩ: khi nghe Chúa Giêsu nói những lời sắc bén ấy, các biệt phái và tiến sĩ Luật không hề suy ngẫm để sám hối, ngược lại, họ đâm ra oán ghét, chất vấn và tìm mọi cách gài bẫy để hãm hại Người.

Đó là quy luật tâm lý quen thuộc của sự cố chấp, nghĩa là Khi không đủ dũng khí để đối diện với sự thật về sự bất hoàn của mình, người ta chọn cách tiêu diệt hoặc bôi nhọ người mang thông điệp sự thật. Ta thà chứng minh người khác sai còn hơn phải thừa nhận mình có lỗi. Ta thà kéo người khác xuống bùn còn hơn phải chịu đau đớn khi cái tôi bị tổn thương.

Tuy nhiên, Tin Mừng cũng nhắc nhở chúng ta sự cân bằng, đó là: người Kitô hữu không bao giờ dùng “sự thật” làm vũ khí để sát thương hay lăng mạ người khác. Sự thật phải luôn đi liền với tình yêu thương, tôn trọng phẩm giá và sự kiên nhẫn đồng hành, chứ không phải để thỏa mãn lòng tự ái hay sự hiếu thắng cá nhân.

Anh chị em thân mến!

Lời Chúa hôm nay không vang lên để kết án những người xưa, mà để soi thấu tâm can mỗi người chúng ta. Hãy tự đặt những câu hỏi chân thành trước nhan Thiên Chúa:

• Lần gần nhất có ai đó góp ý trái tai, phản ứng đầu tiên của tôi là gì? Là khiêm tốn lắng nghe để sửa đổi, hay lập tức tìm trăm ngàn lý do để tự bào chữa và tấn công lại người góp ý?
• Tôi có đang dùng kiến thức, sự đạo đức hình thức của mình như một lớp vỏ bọc an toàn để từ chối để Lời Chúa đụng đến những góc tối sâu kín trong tâm hồn không?
• Cách cư xử và lời nói của tôi đang mở ra cánh cửa hy vọng, bình an cho người khác, hay đang vô tình đóng lại bằng sự phán xét và cố chấp?

Đời sống đạo trưởng thành không phải là một đời sống không bao giờ vấp ngã, nhưng là một cõi lòng đủ khiêm nhường để nhận ra mình còn giới hạn, đủ can đảm để đón nhận sự thật, và đủ tin tưởng để để lòng thương xót Chúa biến đổi mỗi ngày.

Anh chị em thân mến!

Đừng chỉ dừng lại ở việc tôn vinh các ngôn sứ và các thánh trong dĩ vãng, trong khi lại khước từ tiếng nói của Chúa đang vang lên qua những con người cụ thể và những biến cố hằng ngày quanh ta.

Xin Chúa Giêsu Kito ban cho chúng ta một trái tim mềm mại, biết buông bỏ cái tôi kiêu ngạo, dám đối diện với sự thật dẫu có phũ phàng, và nhất là xin cho chúng ta biết dùng tình yêu để đón nhận ơn hoán cải. Để qua cuộc đời chúng ta, không ai cảm thấy bị đóng cửa đẩy xa, nhưng mọi người đều tìm thấy lối về với tình thương và lòng xót thương hải hà của Thiên Chúa. Amen.