Thứ hai tuần II MC A (Lc 6, 36-38)
ĐsLm. Bênađô Trần Nghiêm
Trong Tin Mừng theo Tin Mừng theo thánh Matthêu, Chúa Giêsu dạy: “Anh em đừng xét đoán, thì anh em sẽ không bị Thiên Chúa xét đoán” (Lc 6,37). Lời dạy này khiến nhiều người băn khoăn: nếu không được xét đoán, tại sao Giáo hội lại có toà án, lại xét xử và tuyên phạt những người có tội? Phải chăng Lời Chúa mâu thuẫn với Luật Giáo hội?
Thưa anh chị em, để hiểu đúng, chúng ta cần phân biệt rõ hai điều: xét đoán lương tâm và phán quyết hành vi bên ngoài.
Trước hết, khi Chúa Giêsu nói “đừng xét đoán”, Ngài nhắm đến thái độ tự đặt mình vào chỗ của Thiên Chúa để kết án người khác. Con người không thể thấy được tận đáy lòng người khác. Chúng ta không biết hết hoàn cảnh, động cơ, sự yếu đuối hay những áp lực bên trong của họ. Chỉ một mình Thiên Chúa mới “thấu suốt tâm can”. Vì thế, việc kết án ai đó là xấu xa, vô phương cứu chữa, hay gán cho họ những ý định đen tối mà mình không biết chắc – đó là điều Chúa cấm.
Xét đoán như thế thường đi kèm với kiêu ngạo và thiếu lòng thương xót. Chúa Giêsu còn nói tiếp: “Sao anh thấy cái rác trong mắt anh em, mà cái xà trong mắt mình lại không để ý?” Nghĩa là Ngài cảnh báo thái độ đạo đức giả, khắt khe với người khác nhưng dễ dãi với chính mình. Điều Chúa muốn nơi chúng ta là lòng khiêm tốn, biết xét mình trước khi xét người, và luôn mở ra cho sự cảm thông.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là xã hội hay Giáo hội không được quyền phân định đúng sai. Chính trong Tin Mừng theo thánh Gioan, Chúa Giêsu lại nói: “Các ông đừng xét đoán theo bề ngoài nữa, nhưng hãy xét đoán cho công minh” (Ga 7,24). Ở đây, Ngài không phủ nhận việc phân định, nhưng yêu cầu sự công minh và chân thật.
Giáo hội, với tư cách là một cộng đoàn hữu hình, không chỉ là thực tại thiêng liêng mà còn có cơ cấu pháp lý. Luật Giáo hội được ban hành để bảo vệ công lý, bảo vệ người yếu thế và gìn giữ sự thánh thiện của cộng đoàn. Khi một tín hữu phạm tội nặng – nhất là những tội gây gương xấu hoặc tổn hại đến người khác – Giáo hội có bổn phận điều tra, xét xử và nếu cần, áp dụng hình phạt.
Điều này không nhằm kết án linh hồn người đó, nhưng nhằm ba mục đích chính: sửa chữa đương sự, bảo vệ cộng đoàn và tái lập công bằng. Hình phạt trong Giáo hội không phải là sự trả thù, nhưng là phương thế giáo dục và chữa lành. Ngay cả hình phạt nặng như vạ tuyệt thông cũng nhằm đánh động lương tâm, để người phạm tội hoán cải và trở về.
Vì thế, không có mâu thuẫn giữa Lời Chúa và Luật Giáo hội. Chúa cấm chúng ta xét đoán lòng người và kết án họ trong sự kiêu ngạo. Nhưng Ngài không cấm việc phân định đúng sai dựa trên hành vi khách quan. Giáo hội không tuyên án về phần rỗi đời đời của ai – điều đó thuộc quyền Thiên Chúa. Giáo hội chỉ xét đến hành vi cụ thể, dựa trên chứng cứ và luật lệ, trong tinh thần công minh và bác ái.
Trong gia đình, cha mẹ yêu thương con cái, nhưng khi con làm sai, cha mẹ vẫn phải sửa dạy. Sự sửa dạy đó không mâu thuẫn với tình yêu, trái lại, chính vì yêu nên mới sửa dạy. Cũng vậy, Giáo hội là Mẹ, vừa dịu dàng vừa nghiêm khắc khi cần thiết.
Điều quan trọng là mỗi người chúng ta hãy sống đúng tinh thần Tin Mừng: tránh thói quen nói xấu, kết án, lan truyền tin đồn; thay vào đó, hãy cầu nguyện cho nhau và góp ý trong tình huynh đệ. Nếu có trách nhiệm lãnh đạo hay xét xử, hãy làm với lương tâm ngay thẳng và lòng thương xót.
Sau cùng, chúng ta nhớ rằng tất cả đều là tội nhân trước mặt Chúa. Không ai hoàn toàn vô tội để có thể đứng trên người khác. Khi hiểu như thế, chúng ta sẽ không còn thấy sự xung đột giữa Lời Chúa và Luật Giáo hội, nhưng thấy đó là hai chiều kích bổ túc cho nhau: một bên nhắc ta sống khiêm tốn và thương xót, bên kia bảo vệ công lý và trật tự trong cộng đoàn.
Xin Chúa cho chúng ta biết xét mình trước khi xét người, biết phân định cách công minh nhưng luôn chan chứa lòng bác ái, để cộng đoàn Hội Thánh vừa thánh thiện vừa nhân ái giữa lòng thế giới hôm nay.