Lc 12,39–48

ĐsLm. Phanxico Salesio Đỗ Duy Đông

Kính thưa cộng đoàn!

Có một sự thật rất đáng suy nghĩ trong cuộc đời, đó là: người ta có thể làm nhiều việc đạo đức mà vẫn chưa thực sự sống có trách nhiệm; có thể giữ một chức vụ quan trọng mà chưa chắc đã có một trái tim trưởng thành; có thể nói rất hay về lòng trung tín mà lại thiếu trung tín trong những việc nhỏ nhất hằng ngày.

Tại sao lại như vậy? Bởi vì giữa điều chúng ta biết và điều chúng ta sống luôn có một khoảng cách. Giữa điều chúng ta tuyên xưng bằng môi miệng và điều đang thực sự diễn ra trong lòng có thể tồn tại một sự mâu thuẫn sâu xa. Tin Mừng hôm nay đưa chúng ta đi thẳng vào khoảng cách ấy, nơi Chúa Giêsu không chỉ hỏi người môn đệ có biết ý chủ hay không, mà là có sống theo ý chủ hay không.

Và Người kết luận bằng một nguyên tắc: “Người ta đã ban cho ai nhiều, thì sẽ đòi lại kẻ ấy nhiều.” Lời này không chỉ nói về ngày phán xét cuối cùng, mà còn là lời chất vấn cuộc sống hôm nay: cách chúng ta sử dụng tự do, quyền bính, tri thức, thân xác, tài năng và cả ơn gọi mà Thiên Chúa đã trao phó.

Tỉnh thức không chỉ là chờ đợi, nhưng là sống có ý thức

Chúa Giêsu dạy: “Các con hãy sẵn sàng: vì giờ nào các con không ngờ, thì Con Người sẽ đến.” Thông thường, chúng ta nghĩ tỉnh thức là cầu nguyện nhiều hơn hoặc chuẩn bị cho giờ chết. Nhưng sâu xa hơn thế, tỉnh thức là khả năng nhận ra điều gì đang diễn ra trong chính mình và chịu trách nhiệm về cách mình đang sống.

• Dưới góc nhìn của tâm lý học hiện đại

Con người không phải lúc nào cũng hành động theo ý thức rõ ràng. Nhiều hành vi bị điều khiển bởi thói quen, cảm xúc chưa được nhận diện hoặc những tổn thương chưa được chữa lành. Một người có thể nghĩ mình nghiêm khắc vì yêu chân lý, nhưng thực ra là để khỏa lấp nỗi sợ mất quyền kiểm soát. Việc thiếu thành thật với bản thân khiến chúng ta vô tình để những cơ chế vô thức chi phối đời sống và các mối tương quan.

• Dưới ánh sáng thần học thân xác

Thân xác không chỉ là phần sinh học, mà là ngôn ngữ biểu lộ nội tâm. Ta có thể nói mình khiêm nhường, nhưng nét mặt và phản ứng khi bị góp ý lại tố cáo điều ngược lại. Tỉnh thức đòi hỏi sự thống nhất toàn diện: điều tin tưởng phải được thể hiện cụ thể qua ánh mắt, cử chỉ và cách đối xử hằng ngày.

Trưởng thành là biết sử dụng quyền bính để phục vụ

Hình ảnh người quản lý được chủ trao phó gia sản cho thấy một chân lý quan trọng, đó là: mọi quyền bính đích thực đều gắn liền với trách nhiệm và hướng đến ích lợi của người khác.

Cạm bẫy của quyền lực, đó là khi người quản lý nghĩ rằng “chủ tôi còn lâu mới về”, ông bắt đầu đánh đập gia nhân và sống buông thả. Ông đã đánh mất căn tính của mình: từ người phục vụ biến thành kẻ thống trị, dùng quyền lực để bảo vệ cái tôi và khỏa lấp những bất an bên trong.

Quyền bính theo Tin Mừng: Đức Giêsu khẳng định ai muốn làm lớn thì phải làm người phục vụ. Người lãnh đạo trưởng thành không làm cho người khác sợ hãi hay lệ thuộc, mà giúp họ lớn lên trong sự thật và tự do. Một bề trên hay người có trách nhiệm luôn cần tự vấn: Quyết định của tôi giúp cộng đoàn trưởng thành hay chỉ để tôi dễ kiểm soát hơn?

Cám dỗ sống như thể không ai đòi tôi phải chịu trách nhiệm

Suy nghĩ “Chủ tôi về muộn” phản ánh một cơ chế tâm lý quen thuộc, đó là sự trì hoãn đạo đức. Khi hậu quả chưa đến ngay, con người dễ thỏa hiệp và tự biện minh: “Chỉ lần này thôi”, “Không ai biết đâu”…

Trong đời sống thánh hiến hay đời sống đạo của người Kito hữu hằng ngày, sự phai nhạt thường không bắt đầu từ một cú ngã lớn, mà từ những rỉ sét nhỏ như: Cầu nguyện đầu môi nhưng trái tim nguội lạnh. Giữ luật hình thức bên ngoài nhưng nuôi dưỡng sự bất mãn bên trong. Làm việc tông đồ nhưng tìm kiếm uy tín và sự công nhận cá nhân.

• Tỉnh thức nghĩa là biết nhận ra tiếng gọi của Chúa ngay trong những bổn phận nhỏ bé, tẻ nhạt hằng ngày thay vì chờ đợi những biến cố lớn lao.

Biết nhiều không đồng nghĩa với trưởng thành

Chúa Giêsu phân biệt người biết ý chủ mà vẫn cố tình phạm lỗi sẽ phải chịu trách nhiệm nặng nề hơn. Điều này chỉ ra khoảng cách giữa tri thức và sự biến đổi thực tế. Biết rằng nóng giận là xấu không có nghĩa là ta không còn nổi giận. Sự trưởng thành đòi hỏi một tiến trình kiên trì, nghĩa là nhận biết động cơ, chấp nhận giới hạn, dừng lại trước khi phản ứng và thực hành một chọn lựa mới.

Nguy cơ tự mãn thiêng liêng: Sống lâu trong môi trường đạo đức hay đời tu dễ khiến chúng ta tưởng mình đã thánh thiện. Thước đo của sự trưởng thành không nằm ở số lượng kiến thức ta biết về Thiên Chúa, mà là việc ta để Chúa biến đổi cách ta đối xử với tha nhân đến mức nào.

Thân xác và ơn gọi – Biến những gì được trao ban thành quà tặng

Chúa trao ban cho chúng ta sức khỏe, trí tuệ, khả năng lãnh đạo và tình yêu thương không phải để ta tự tôn, mà để ta trao hiến. Trong thần học thân xác, ơn gọi dâng hiến hay đời sống Kitô hữu là một lời đáp trả bằng toàn thể con người:

• Khiết tịnh: Yêu thương mà không chiếm hữu, gần gũi nhưng tôn trọng phẩm giá người khác.
• Khó nghèo: Không bị lệ thuộc vào tiện nghi, địa vị hay sự so sánh hơn thua.
• Vâng phục: Tìm kiếm ý Chúa trong tinh thần đối thoại và trách nhiệm.

Nếu càng sống lâu mà ta càng khó sống chung, càng dễ kết án và khép kín, đó là lúc ta cần can đảm xét lại để ơn Chúa chữa lành và đổi mới tâm hồn.

Anh chị em thân mến!

Khi Chúa đến, Người sẽ tìm thấy gì nơi mỗi người chúng ta? Một con người nắm giữ nhiều chức vị nhưng khép kín trong ích kỷ, hay một người quản lý trung tín dù còn nhiều giới hạn nhưng luôn khiêm tốn xin ơn Chúa và kiên trì thay đổi từng ngày? Thiên Chúa không đòi hỏi sự hoàn hảo tức khắc, nhưng Người mong mỏi một trái tim tỉnh thức và một lòng trung tín trong những việc nhỏ bé nhất.

Xin Chúa ban cho chúng ta một trái tim tỉnh thức, một lương tâm ngay thẳng và một tình yêu chân thành, để khi Chủ đến – bất kể vào giờ nào – Người đều thấy chúng ta đang sẵn sàng, đang yêu thương và đang sống trọn vẹn sứ mạng Người đã trao phó. Amen.