Mt 14, 1-12 (hoặc Mc 6, 17-29)

ĐsLm. Phanxico Salesio Đỗ Duy Đông

Anh chị em thân mến!

Có những cái chết làm rung chuyển cả lịch sử, và cái chết của thánh Gioan Tẩy Giả là một trong số đó. Thoạt nhìn, đây là câu chuyện bi thảm về một vị ngôn sứ bị chém đầu vì dám nói lên sự thật. Nhưng nếu đi sâu hơn vào Tin Mừng, chúng ta nhận ra đây không chỉ là câu chuyện của quá khứ, mà là bức tranh phơi bày một nghịch lý nhân sinh sâu sắc: Thánh Gioan mất đầu chỉ một lần, nhưng vua Hêrôđê lại đánh mất chính mình từng ngày. Có những kẻ tuy ngồi trên ngai vàng nhưng tâm hồn lại là một nhà tù giam cầm; ngược lại, có người dù bị nhốt trong ngục tối xiềng xích nhưng nội tâm lại hoàn toàn tự do.

Bài Tin Mừng hôm nay là cuộc đối diện giữa hai thế giới nội tâm và hai cách sống hoàn toàn trái ngược.

Hai con người – Hai thế giới nội tâm

Trong sự kiện này, chúng ta thấy có hai thái cực rõ rệt:

Hêrôđê: Sở hữu quyền lực, quân đội, cung điện và danh vọng. Tuy nhiên, ông là một vị vua cai trị cả một miền đất nhưng lại không cai trị nổi chính mình – không thắng được dục vọng, sĩ diện và nỗi sợ hãi.

Gioan Tẩy Giả: Bị xiềng xích, tước đoạt hoàn toàn tự do bên ngoài, nhưng bên trong lại hoàn toàn tự do và kiên vững.

Điều này lật đổ quan niệm sai lầm về tự do: Tự do không bắt đầu từ hoàn cảnh hay việc “thích gì làm nấy”, mà bắt đầu từ lương tâm. Người thật sự tự do là người có khả năng nói “không” với những đam mê lệch lạc của chính mình.

Hêrôđê không hẳn là một kẻ hoàn toàn xấu xa; sách Tin Mừng ghi nhận ông rất kính nể Gioan, biết ông là người công chính và thậm chí rất thích nghe ông giảng. Vậy tại sao ông vẫn nhẫn tâm giết  chết Gioan Tẩy Giả?

Dưới góc nhìn của tâm lý học chiều sâu, đặc biệt qua khái niệm “Động cơ bị phân mảnh” của Luigi Maria Rulla, thì Hêrôđê rơi vào tình trạng giằng co giữa hai luồng động lực trái ngược:

Một bên là ý thức hướng về sự thật, sự công chính và lòng kính trọng vị ngôn sứ. Một bên là những nhu cầu vô thức mạnh mẽ hơn: cần sự ngưỡng mộ của quần thần, giữ thể diện trước khách dự tiệc và thỏa mãn dục vọng cá nhân.

Cuối cùng, động lực vô thức và cái tôi yếu đuối đã chiến thắng. Đây là bi kịch hiện đại rất phổ biến, đó là: biết điều đúng nhưng không đủ can đảm để sống điều đúng.

Hêrôđia và cơ chế loại trừ lương tâm

Nhân vật Hêrôđia đại diện cho một tâm thức u tối hơn: bà biến sự thật thành kẻ thù. Khi một con người không muốn hoán cải, họ thường tìm cách tiêu diệt chiếc gương phản chiếu sự thật.

Gioan Tẩy Giả giống như một chiếc gương trong suốt vạch trần tội lỗi, nhưng thay vì đập vỡ tội lỗi của mình, Hêrôđia lại muốn đập vỡ chiếc gương ấy.

Thái độ này vẫn hiện hữu trong xã hội hôm nay, nơi những lời góp ý chân thành hay những con người sống ngay thẳng đôi khi bị cô lập, vì sự hiện diện của họ làm cho lương tâm kẻ khác trở nên bất an.

Gioan Tẩy Giả  Nhân cách tích hợp (Integrated Personality)

Điều làm nên sự vĩ đại của Gioan Tẩy Giả không chỉ là cái chết tử đạo, mà là sự thống nhất tuyệt đối bên trong con người ông: điều ông tin, điều ông nói, điều ông sống và điều ông sẵn sàng chết vì nó đều là một.

Trong tâm lý học, đây là hình mẫu của một nhân cách tích hợp (integrated personality) hay nói cách khác đó là một sự “toàn nhập nhân cách”. Không còn khoảng cách giữa nội tâm và bề ngoài, giữa lời nói và hành động. Như Chúa Giêsu đã hứa: “Sự thật sẽ giải phóng các con” (Ga 8,32). Sự thật giải thoát con người khỏi sự mệt mỏi vì phải sống giả hình hay mang những chiếc mặt nạ.

Bài học áp dụng cho đời sống Kitô hữu hôm nay

Mỗi chúng ta ít khi phải đối diện với lựa chọn đổ máu vì đạo, nhưng mỗi ngày chúng ta đều phải đối diện với những lựa chọn mang tính “Gioan Tẩy Giả” hay “Hêrôđê” trong đời sống gia đình, công sở và cộng đoàn:

• Ta có dám nói lên sự thật với lòng bác ái khi điều đó làm ta mất đi một chút lợi ích cá nhân?
• Ta có dám dũng cảm nhận lỗi thay vì ngụy biện bằng cái tôi ích kỷ?
• Ta có giữ được sự trung thành trong những lựa chọn nhỏ nhặt mỗi ngày, hay dần thỏa hiệp với cái ác cho đến khi mất sạch sức đề kháng nội tâm?

Anh chị em thân mến!

Ba nhân vật Hêrôđê, Hêrôđia và Gioan Tẩy Giả không chỉ thuộc về trang sử của quá khứ, mà đang phản chiếu ngay trong nội tâm của mỗi chúng ta. Sẽ có lúc ta rơi vào yếu đuối của Hêrôđê khi biết điều phải mà thiếu can đảm thực hiện; có lúc vấp phải sự cố chấp của Hêrôđia khi muốn chối bỏ sự thật làm mất lòng tự ái.

Nhưng qua ơn Chúa, chúng ta được mời gọi hướng về nhân chứng Gioan Tẩy Giả để xin ơn canh tân nội tâm. Xin Chúa Thánh Thần thanh luyện những động cơ phân mảnh trong lòng chúng ta, để điều chúng ta tin, cầu nguyện và thực hành được hòa quyện làm một. Chỉ khi nội tâm được thống nhất trong chân lý, chúng ta mới thực sự đạt được sự tự do đích thực của con cái Chúa.