Is 66, 10-14c; Mt 18, 1-5

Emmanuen Triệu Phú

“Điều đáng sợ nhất của đời tu không phải là người ta nhìn thấy mình yếu đuối, mà là mình vẫn khoác trên mình vẻ đạo đức trong khi trái tim đã âm thầm xa Chúa.”

Quý Tu sĩ thân mến,

Có những người bước vào đời tu vì đã từng say mê Đức Kitô. Họ muốn thuộc trọn về Người, muốn hiến dâng tất cả tuổi trẻ, tài năng và cuộc đời để phục vụ Tin Mừng. Thế nhưng năm tháng đi qua, một điều rất tinh tế có thể xảy ra: người ta vẫn làm việc cho Chúa, nhưng không còn sống cho Chúa; vẫn mang dáng vẻ của người thuộc về Chúa, nhưng trong lòng lại bắt đầu tìm kiếm chính mình. Và đó là lúc đời tu có nguy cơ chuyển từ ơn gọi thành địa vị, từ phục vụ thành quyền lực, từ khiêm nhường thành hình thức, từ ân sủng thành đặc quyền. Lời Chúa hôm nay vì thế không chỉ dành cho các môn đệ ngày xưa. Nó là một tấm gương rất sâu cho mỗi người sống đời thánh hiến hôm nay.

1. “Ai là người lớn nhất?” – câu hỏi vẫn còn nguyên trong đời tu

Tin Mừng kể: “Các môn đệ đến gần Đức Giêsu và thưa rằng: Thưa Thầy, ai là người lớn nhất trong Nước Trời?” (Mt 18,1). Các ông đã theo Chúa, đã bỏ mọi sự, đã nghe Người giảng, đã chứng kiến những phép lạ. Nhưng giữa hành trình theo Chúa, các ông vẫn có một câu hỏi về vị trí của mình rồi sẽ ra sao. Đó chính là điều làm cho đoạn Tin Mừng này trở nên đáng sợ đối với người tu sĩ. Bởi vì chúng ta có thể đã bỏ nhà, bỏ gia đình, bỏ nhiều thứ tiện nghi, nhưng chưa chắc đã bỏ được cái tôi. Chúng ta có thể bỏ một căn nhà để vào tu viện, nhưng vẫn muốn mình có “chỗ đứng”; có thể bỏ tiền bạc riêng, nhưng vẫn ham được trọng vọng; có thể giữ lời khấn khó nghèo, nhưng lại thích những tiện nghi và đặc quyền; có thể sống khiết tịnh, nhưng vẫn khao khát được ngưỡng mộ; có thể vâng phục bề trên, nhưng bên trong vẫn muốn người khác phải làm theo ý mình. Và có khi nguy hiểm hơn cả, chúng ta có thể dùng chính những điều thiêng liêng để phục vụ cái tôi của mình. Để trả lời cho những thắc mắc của các môn đệ và chúng ta hôm nay, Đức Giêsu không đưa ra một bài giảng dài, Người chỉ gọi một em nhỏ đến, đặt giữa các ông và nói: “Nếu anh em không trở lại mà nên như trẻ nhỏ, thì sẽ chẳng được vào Nước Trời.” (Mt 18,3). Người tu sĩ không được mời gọi trở nên “trẻ con”, nhưng trở thành một “người con”: biết mình hoàn toàn lệ thuộc vào Thiên Chúa, không tự phong cho mình quyền lực, không cần phải chứng minh mình lớn lao.

2. Đời tu bắt đầu đẹp khi con người nhỏ lại

Bài đọc 1, sách Isaia đưa chúng ta về một hình ảnh rất khác: Thiên Chúa như người mẹ cúi xuống ôm lấy đứa con: “Như mẹ hiền an ủi con thơ, Ta sẽ an ủi các ngươi” (Is 66,13). Điều này thật đẹp, nhưng cũng thật sâu. Thiên Chúa không tự tôn mình bằng quyền lực, mà Người biểu lộ quyền năng bằng tình yêu cúi xuống. Và đó cũng là nghịch lý của Tin Mừng: càng gần Thiên Chúa, con người càng biết cúi xuống. Đức Kitô không cứu thế giới từ một ngai vàng, nhưng từ thập giá. Người không rửa chân cho các môn đệ bằng một bài diễn văn về quyền bính, nhưng bằng chính đôi tay của Người (x. Ga 13,1-15). Vì thế, nếu một người tu sĩ sống đời tu lâu năm mà càng muốn người khác phục vụ mình, thì họ càng dễ nổi giận khi bị góp ý. Người càng thích được kính trọng, càng quan tâm đến chức tước, quyền hạn, tiện nghi và lợi ích, thì cần phải dừng lại và hỏi: “Tôi đang lớn lên trong Đức Kitô, hay chỉ đang lớn lên trong vị trí của mình?”

3. Khi ân sủng trở thành “đặc quyền”

Một trong những cám dỗ nguy hiểm của đời tu là đồng hóa ơn gọi với đặc quyền. Chúng ta được trao một chức vụ rồi tưởng mình quan trọng, được người khác kính trọng rồi tưởng mình cao hơn, có học vị rồi tưởng mình có quyền trên người khác, được trao trách nhiệm rồi bắt đầu thích ra lệnh. Có nhiều người phục vụ rồi tưởng mình không thể bị chất vấn. Có khi người ta nói về “quyền của chức vụ”, nhưng quên mất trách nhiệm của tình yêu. Đó là lúc đời tu có thể trượt sang một thứ giáo sĩ trị, tu sĩ trị hoặc “ân sủng trị”: dùng vị trí thiêng liêng để tạo khoảng cách với người khác, dùng vai trò để bảo vệ mình, dùng “ý Chúa” như một cách áp đặt ý riêng. Nhưng Đức Giêsu nói rất rõ: “Ai tiếp đón một em nhỏ như em này vì danh Thầy, là tiếp đón chính Thầy.” (Mt 18,5). Chúa không nói: ai tiếp đón người quyền thế, không nói: ai tiếp đón người có chức vụ. Mà Người nói: ai tiếp đón một em nhỏ. Nghĩa là giá trị của đời tu không nằm ở việc người khác phải cúi xuống trước tôi, nhưng ở chỗ tôi có dám cúi xuống trước người bé nhỏ hay không.

4. Têrêsa Hài Đồng Giêsu: một cuộc cách mạng của sự bé nhỏ

Chính tại đây, thánh nữ Têrêsa Hài Đồng Giêsu trở thành một tiếng nói rất mạnh cho đời tu hôm nay. Thánh Têrêsa không có chức vụ lớn, không có công trình đồ sộ, không có một đời hoạt động bên ngoài gây tiếng vang. Nhưng chị đã khám phá một con đường làm cho chị trở nên lớn lao trước mặt Thiên Chúa: con đường nhỏ của tình yêu và tín thác. Chị hiểu rằng: tôi không cần phải trở thành một người vĩ đại để Thiên Chúa yêu tôi. Tôi chỉ cần trở thành một người con nhỏ bé biết để cho mình được yêu thương. Hình ảnh và tư tưởng của Thánh Têrêsa là điều đời tu hôm nay cần nghe lại. Không phải càng được biết đến càng nên thánh, không phải càng có chức vụ càng gần Chúa, không phải càng được nhiều người kính trọng càng có giá trị, không phải càng nhiều công trình càng chứng minh một ơn gọi thành công. Có khi trước mặt Chúa, một tu sĩ âm thầm quét nhà với tình yêu còn đẹp hơn một người đứng trước đám đông nói về bác ái mà trong lòng đầy tự ái. Một bề trên biết lắng nghe có thể phản ánh Đức Kitô hơn một bề trên luôn muốn được phục tùng. Một linh mục biết cúi xuống bên một người nghèo có thể gần Chúa hơn một người được hàng ngàn người kính trọng. Bởi vì Thiên Chúa không đo đời tu bằng tiếng vỗ tay của người đời, nhưng bằng mức độ tình yêu đã bén rễ sâu trong trái tim.

5. Điều gì xảy ra khi “cái tôi thiêng liêng” lớn lên?

Đây có lẽ là phần đau nhất bởi vì người tu sĩ có thể trở nên rất giỏi về những điều thuộc về Chúa, nhưng lại ngày càng ít thuộc về Chúa. Tu sĩ có thể nói rất hay về khiêm nhường nhưng không chịu nhận lỗi, có thể giảng về tha thứ nhưng không tha thứ cho người xúc phạm mình, có thể nói về nghèo khó nhưng khó chấp nhận thiếu tiện nghi, có thể nói về phục vụ nhưng thích được phục vụ, có thể nói về hiệp nhất nhưng âm thầm tạo phe nhóm, có thể nói về vâng phục nhưng chỉ vâng phục khi điều đó hợp ý mình, có thể nói về tình yêu Thiên Chúa nhưng lại lạnh lùng với một người đang cần mình. Đó là lúc đời tu vẫn còn hình thức bên ngoài nhưng bên trong mất dần linh hồn. Bên ngoài, người ta vẫn mặc tu phục, vẫn đọc kinh, vẫn dâng lễ, vẫn giảng dạy, vẫn làm việc mục vụ. Nhưng bên trong, trái tim có thể đã bắt đầu khô cứng. Đó chính là điều Đức Giêsu muốn cứu chúng ta hôm nay. Không phải cứu chúng ta khỏi những công việc nhiều hay ít, nhưng cứu chúng ta khỏi một cái tôi đang âm thầm chiếm chỗ của Thiên Chúa.

6. Hoán cải không phải là làm thêm, mà là trở lại

Vì thế, có lẽ người tu sĩ hôm nay không cần bắt đầu bằng một chương trình mới. Chúng ta cần bắt đầu bằng một câu hỏi rất nhỏ: “Nếu ngày mai tôi không còn chức vụ, không còn danh tiếng, không còn được người khác kính trọng, tôi còn muốn ở lại với Chúa không?” Nếu câu trả lời là “có”, thì đó là ân sủng. Nhưng nếu câu trả lời là không, thì có lẽ chúng ta cần trở về. Trở về với căn phòng cầu nguyện nội tâm, trở về với Thánh Thể, trở về với những lời khấn đã từng làm mình rung động, trở về với người nghèo, trở về với cộng đoàn, trở về với những người mình không thích. Và trên hết, trở về với Đức Kitô nghèo khó, khiêm nhường và bị bỏ rơi trên thập giá. Bởi vì chỉ khi nhìn lên Người, chúng ta mới hiểu thế nào là quyền lực của tình yêu: Một tình yêu không thống trị, nhưng phục vụ; không nâng mình lên, nhưng cúi xuống; không tìm vinh quang cho mình, nhưng trao tất cả cho Chúa Cha. Kết luận Có lẽ hôm nay Chúa không hỏi tôi đã làm được bao nhiêu, đang giữu chức vụ gì hay được bao nhiêu người biết đến. Người chỉ hỏi: “Con có còn nhỏ bé trước mặt Ta không?” Bởi vì càng thuộc về Chúa, ta càng phải nhỏ lại; càng được trao quyền, ta càng phải biết cúi xuống; càng nhận nhiều ân sủng, ta càng phải sống để phục vụ. Sau cùng, đời tu không được đo bằng những gì người đời nhìn thấy, nhưng bằng Đức Kitô còn sống được bao nhiêu trong tôi.

Lời nguyện

Lạy Chúa, xin làm cho con nhỏ lại để Chúa lớn lên; bớt tìm mình, để tìm Chúa; bớt muốn được phục vụ, để biết phục vụ; bớt tìm vinh quang, để chỉ tìm tình yêu. Xin cho con sống đời tu không để người ta thấy con, nhưng để qua con, người ta gặp được Chúa. Amen