Lc 6,39-42

ĐsLm. Phanxico Salesio Đỗ Duy Đông

Anh chị em thân mến!

Có một nghịch lý rất lạ trong đời sống con người, đó là chúng ta thường nhìn thấy rất rõ những gì người khác cần sửa, nhưng lại rất khó nhìn thấy điều chính mình cần sửa. Ta dễ dàng nhận ra một lời nói thiếu tế nhị, một thái độ kiêu căng, tính nóng nảy hay sự ích kỷ của tha nhân. Thế nhưng, khi chính mình làm điều tương tự, ta lại có hàng chục lý do để biện minh: “Tôi làm như vậy vì hoàn cảnh”, “Tôi nói thế vì muốn tốt cho họ”, “Tôi nóng giận vì họ làm tôi bực”.

Chính ở đây, lời Chúa Giêsu vang lên như một lời thức tỉnh: “Sao ngươi nhìn cái rác trong mắt anh em, còn cái đà trong chính mắt ngươi thì lại không thấy?”

Chúa không cấm chúng ta sửa lỗi hay có trách nhiệm với nhau. Nhưng Người đặt ra một điều kiện căn bản: Muốn giúp người khác nhìn thấy, trước hết chính mình phải nhìn thấy. Muốn chữa lành người khác, trước hết phải để Chúa chữa lành mình.

Cái mù nội tâm và cái đà của sự phóng chiếu

Chúa Giêsu bắt đầu bằng câu hỏi: “Người mù có thể dẫn người mù được chăng?”. Ở cấp độ tâm linh, người môn đệ không thể trở thành người dẫn đường nếu chính mình chưa để Đức Kitô trở thành ánh sáng. Mục tiêu của đời môn đệ không phải là trở nên người biết nhiều hay quyền lực hơn, mà là nên giống Thầy Giesu. Do đó, sự trưởng thành Kitô giáo không bắt đầu bằng câu hỏi “Tôi phải sửa người khác thế nào?”, mà bằng câu hỏi “Đức Kitô đang muốn sửa điều gì nơi chính tôi?”

Dưới ánh sáng tâm lý học chiều sâu, hiện tượng phóng chiếu thường xảy ra khi ta không muốn chấp nhận những góc khuất của bản thân như: sự ích kỷ, bất an, nhu cầu kiểm soát hay những tổn thương chưa được chữa lành, trong khi đó lại dễ dàng trở nên cực kỳ nhạy cảm và phán xét những điều đó nơi người khác.

Đáng sợ hơn cả lỗi lầm chính là điểm mù tâm lý: có lỗi nhưng không biết mình có lỗi. Ta có thể cầu nguyện nhiều nhưng vẫn đầy tự ái; phục vụ nhiều nhưng cần người khác khen ngợi; hoặc lấy danh nghĩa “bảo vệ sự thật” và “lo cho cộng đoàn” để che đậy cái tôi muốn kiểm soát và áp đặt.

Từ xét đoán đến đôi mắt thương xót

Khi nhìn người khác, ta thường dùng thiên kiến tự phục vụ: đánh giá hành vi của họ qua tính cách (Anh ấy kiêu ngạo), nhưng giải thích hành vi của mình qua hoàn cảnh (Tôi đang cần thời gian).

Chúa Giêsu dạy chúng ta quy luật vàng, đó là: “lấy cái đà ra khỏi mắt mình trước”. Điều này không có nghĩa là ta phải đợi đến khi hoàn hảo mới được giúp đỡ người khác, nhưng đòi hỏi sự khiêm tốn và thành thật. Người giả hình đứng trên người khác để phán xét; người trưởng thành đứng bên cạnh người anh em và nói: Chúng ta cùng nhìn xem điều gì đang xảy ra.

Vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở cái rác hay cái đà, mà nằm ở đôi mắt. Ta đang nhìn tha nhân bằng đôi mắt ganh tị, mặc cảm hay bằng lòng thương xót của Đức Kitô? Khi trái tim được biến đổi, ta sẽ thấy một người anh em trước khi thấy một lỗi lầm, thấy một con người đang chiến đấu trước khi thấy một khuyết điểm. Đó là bước chuyển từ xét đoán sang phân định: nhận ra sự thật của hành vi nhưng ôm lấy con người bằng lòng cảm thông.

Anh chị em thân mến!

Mỗi chúng ta hôm nay được mời gọi mang về một câu hỏi cốt lõi: Cái đà nào đang ở trong mắt mình mà ta chưa nhận ra? Đó có thể là một nỗi sợ, một tự ái tinh vi, một vết thương cũ hay một nhu cầu được công nhận được che đậy dưới những vỏ bọc đẹp đẽ như trách nhiệm và lòng nhiệt thành.

Xin Chúa cho chúng ta đôi mắt biết nhìn vào chính mình để khiêm tốn đón nhận ơn chữa lành, biết nhìn anh em không phải để kết án, và trên hết là có được đôi mắt của Đức Kitô: thấy sự thật nhưng không mất lòng thương xót, thấy lỗi lầm nhưng không đánh mất con người. Bởi vì người đã gặp được Đức Kitô chính là người học được cách nhìn mọi người bằng tình yêu thẳm sâu.