ĐsLm. Bênađô Trần Nghiêm
Trong Tin Mừng theo Phúc Âm Luca chương 4, thánh sử kể lại một cảnh rất đặc biệt: Đức Giêsu trở về quê hương Nadarét, nơi Ngài đã lớn lên. Tại hội đường, Ngài đọc đoạn sách của ngôn sứ Isaia nói về Đấng được xức dầu: “Thần Khí Chúa ngự trên tôi… Ngài sai tôi loan báo Tin Mừng cho người nghèo.” Sau đó Đức Giêsu long trọng tuyên bố: “Hôm nay đã ứng nghiệm lời Kinh Thánh quý vị vừa nghe.”
Thoạt đầu, dân làng ngạc nhiên và thán phục. Nhưng rất nhanh sau đó, sự thán phục ấy biến thành nghi ngờ rồi thành chống đối. Cuối cùng họ còn định xô Đức Giêsu xuống vực. Vì thế Ngài phải thốt lên câu nổi tiếng: “Không một ngôn sứ nào được đón nhận nơi quê hương mình.”
Câu chuyện này cho thấy một sự xung đột tư tưởng sâu sắc giữa cách người Do Thái mong đợi Đấng Mêsia và cách Thiên Chúa thực hiện chương trình cứu độ nơi Đức Kitô.
1. Xung đột giữa hình ảnh Mêsia vinh quang và thực tại bình thường của Đức Giêsu
Trong truyền thống Do Thái, Đấng Mêsia được mong đợi như một vị vua quyền năng thuộc dòng Đavít: một nhà lãnh đạo sẽ phục hồi vương quốc Israel, giải phóng dân tộc và đem lại vinh quang cho dân Chúa. Hình ảnh này được nuôi dưỡng qua nhiều bản văn ngôn sứ, đặc biệt nơi Isaia và Giêrêmia. Thế nhưng trước mắt người Nadarét, Đức Giêsu chỉ là một người quen thuộc. Họ biết rõ gia đình Ngài, nghề nghiệp của Ngài. Họ nói: “Ông này không phải là con ông Giuse sao?” (Lc 4,22). Chính sự quen thuộc ấy trở thành rào cản. Người ta không thể chấp nhận rằng Đấng được Thiên Chúa sai đến lại xuất thân quá bình thường: con của một bác thợ mộc, sống giữa những người dân nghèo của một làng nhỏ miền Galilê. Đó chính là điều mà dân gian ta thường nói: “Gần chùa gọi Bụt bằng anh.” Khi quá quen với một người, ta khó nhận ra sự cao cả nơi người ấy.
2. Xung đột giữa đức tin và tâm lý đòi dấu lạ
Dân Nadarét không chỉ nghi ngờ; họ còn đòi hỏi dấu lạ. Họ nói đại ý: “Những điều chúng tôi nghe ông làm ở Caphácnaum thì hãy làm ở đây đi.” Nghĩa là họ muốn Đức Giêsu chứng minh quyền năng của mình bằng phép lạ. Nhưng Đức Giêsu biết rằng thái độ ấy không xuất phát từ đức tin, mà từ sự thử thách. Vì thế Ngài nhắc lại hai câu chuyện trong Cựu Ước: ngôn sứ Elia được sai đến với bà góa thành Xarépta, ngôn sứ Elisa chữa lành cho tướng Naaman người Syria. Điểm chung của hai câu chuyện này là: ân sủng Thiên Chúa lại được ban cho những người ngoại giáo, chứ không phải cho dân Israel lúc bấy giờ. Lời nhắc này làm dân Nadarét phẫn nộ, vì họ nghĩ mình có quyền ưu tiên trước Thiên Chúa. Đức Giêsu muốn dạy họ rằng ơn cứu độ không phải là đặc quyền của một dân tộc, nhưng là món quà cho tất cả những ai có lòng tin.
3. Xung đột giữa tư tưởng của con người và chương trình của Thiên Chúa
Sâu xa hơn, câu chuyện này cho thấy sự khác biệt giữa logic của con người và logic của Thiên Chúa. Con người thường nghĩ: Thiên Chúa phải hành động theo những tiêu chuẩn vinh quang và quyền lực. Đấng cứu thế phải xuất hiện trong uy quyền. Nhưng Thiên Chúa lại chọn con đường khiêm hạ. Ngài đến qua một con người bình thường, sống giữa dân nghèo, và sau cùng còn chấp nhận con đường thập giá. Chính sự khiêm hạ ấy làm nhiều người vấp phạm. Thánh Phaolô sau này nói rằng Đức Kitô là “cớ vấp phạm cho người Do Thái”.
4. Bài học cho đời sống đức tin hôm nay
Câu chuyện ở Nadarét không chỉ nói về người Do Thái thời Đức Giêsu. Nó cũng nói về chúng ta hôm nay. Đôi khi chúng ta nghĩ mình đã biết Chúa rất rõ. Chúng ta quen nghe Tin Mừng, quen đọc Kinh Thánh, quen đến nhà thờ. Nhưng chính sự quen thuộc ấy có thể làm chúng ta không còn ngạc nhiên trước sự hiện diện của Thiên Chúa.Chúng ta cũng dễ rơi vào thái độ của dân Nadarét: chỉ tin khi thấy dấu lạ, muốn Thiên Chúa hành động theo ý mình, hoặc không nhận ra Chúa đang hoạt động trong những điều rất bình thường của cuộc sống. Thực ra, Thiên Chúa thường đến với chúng ta qua những con người rất gần gũi: một người thân, một linh mục, một người nghèo, một biến cố đơn sơ của đời sống.
Tóm lại:
Câu nói của Đức Giêsu: “Không một ngôn sứ nào được đón nhận nơi quê hương mình” không chỉ là lời than thở. Đó còn là lời cảnh tỉnh. Thiên Chúa có thể ở rất gần chúng ta, nhưng nếu tâm hồn khép kín, chúng ta vẫn không nhận ra Ngài. Người Nadarét đã thấy Đức Giêsu mỗi ngày, nhưng lại không nhận ra Đấng Mêsia đang đứng trước mặt họ. Xin Chúa cho chúng ta có một con tim khiêm tốn và mở ra, để nhận ra Đức Kitô không chỉ trong những điều phi thường, mà cả trong những thực tại rất quen thuộc của đời sống hằng ngày.