Mt 16, 24-28

Từ Cái Tôi Bị Trói Buộc

Đến Con Người Được Giải Phóng Trong Đức Kitô

ĐsLm. Phanxico Salesio Đỗ Duy Đông

“Ai muốn theo Thầy, phải từ bỏ chính mình, vác thập giá mình mà theo.” (Mt 16,24)

Anh chị em thân mến!

Đây là một trong những lời thách đố lớn nhất của Đức Giêsu dành cho các môn đệ và mỗi chúng ta hôm nay. Nếu hôm nay chúng ta hỏi một người trẻ rằng họ muốn gì trong cuộc đời, câu trả lời thường sẽ là: thành công, hạnh phúc, tự do và sống đúng với chính mình. Thế nhưng, Đức Giêsu lại đưa ra một đòi hỏi ngược lại: “Hãy từ bỏ chính mình.”

Thoạt nghe, dường như Lời Chúa Giesu đang chống lại khát vọng rất tự nhiên của con người. Nhưng thực ra, Ngài không bảo chúng ta từ bỏ con người thật, mà là từ bỏ cái tôi đang giam cầm con người thật của mình. Đó là điểm giao thoa vô cùng sâu sắc giữa thần học Kitô giáo và tâm lý học chiều sâu.

Khi An Toàn Trở Thành Xiềng Xích

Đức Giêsu mở đầu bằng một lời mời gọi tự do: “Nếu ai muốn theo Thầy…” Người không ép buộc, nhưng ngay sau đó Người đặt ra điều kiện: “Hãy từ bỏ chính mình.” Điều khó nhất trong đời người không phải là buông bỏ tiền tài hay của cải, mà là từ bỏ những gì ta đang bám víu để tìm kiếm sự an toàn ảo. Tâm lý học gọi đây là “sự bám chấp” (attachment).

Bởi lẽ, trong thực tế, Có người bám vào tiền bạc, danh vọng, hay địa vị. Có người bám vào tri thức, sự hoàn hảo hay nhu cầu phải luôn đúng. Có người bám vào hình ảnh mà mình muốn người khác phải nhìn nhận. Những điều này dần trở thành căn tính giả tạo của họ. Đánh mất chúng, họ tưởng như đánh mất chính mình. Nhưng Đức Giêsu nhắc nhở rằng: Thứ con đang bám víu không phải là con.

Cái Tôi Thật Và Cái Tôi Giả (False Self)

Nhiều người hiểu lầm câu nói của Chúa Giesu: “từ bỏ chính mình” theo nghĩa tiêu cực, họ nghĩ rằng mình không được phép yêu bản thân, không được có ước mơ hay mưu cầu hạnh phúc. Không phải vậy! Chúa Giêsu không hề phủ nhận phẩm giá cao quý của con người vốn được dựng nên theo hình ảnh Thiên Chúa.

Điều Ngài muốn chúng ta từ bỏ là cái tôi giả tạo (false self) – lớp vỏ bọc được xây dựng trên sự công nhận của người khác, thành tích, quyền lực, sự hơn thua, nỗi sợ bị bỏ rơi và nhu cầu chiến thắng bằng mọi giá. Con người dành cả đời để bảo vệ cái tôi ấy, nhưng càng bảo vệ lại càng thêm mệt mỏi”

Nhà tâm lý học Carl Gustav Jung từng chỉ ra rằng, phần lớn hành vi của con người bị chi phối bởi vô thức. Những gì ta gọi là “tôi” thực chất chỉ là tập hợp của: Những nỗi sợ hãi và mặc cảm sâu kín. Những tổn thương từ thời thơ ấu. Kỳ vọng của cha mẹ, lời khen chê của xã hội.

Chính vì thế, nhiều người tưởng mình đang tự do, nhưng thực ra họ đang sống để chứng minh: chứng minh mình giỏi, mình đạo đức, mình quan trọng hay đáng được yêu thương. Đó không phải là tự do, mà là bị điều khiển bởi những tổn thương chưa được chữa lành. Đúng như Jung đã đúc kết: “Điều gì còn nằm trong vô thức sẽ điều khiển cuộc đời bạn, và bạn sẽ gọi đó là số phận.”

Nhu Cầu Căn Bản Và Cạm Bẩy Biến Chúng Thành Thần Tượng

Con người sinh ra đều có những nhu cầu chính đáng: được yêu thương, được thuộc về, được công nhận, được an toàn và có giá trị. Những nhu cầu này là quà tặng của Thiên Chúa. Tuy nhiên, vấn đề phát sinh khi các nhu cầu ấy biến thành thần tượng: Khi tôi chỉ thấy mình có giá trị nếu được người khác tung hô. Khi tôi chỉ bình an nếu mọi việc diễn ra theo đúng ý mình. Khi tôi chỉ hạnh phúc khi đạt được thành công tuyệt đối. Lúc này, con người không còn làm chủ, mà đã trở thành nô lệ của chính những nhu cầu đó. Đức Giêsu đến để giải phóng chúng ta khỏi ách nô lệ ấy.

Vác Thập Giá Mình – Cuộc Chiến Nội Tâm

Nhiều người nghĩ rằng thập giá là bệnh tật, nghèo đói hay những đau khổ ngẫu nhiên xảy đến trong cuộc đời. Nhưng thập giá trước tiên là nơi cái tôi không còn được làm chủ. Thập giá đích thực nằm ngay trong trái tim – đó là cuộc chiến giữa ý Chúa và ý tôi: Là tha thứ khi bản năng muốn trả thù. Là khiêm nhường khi cái tôi khao khát nổi trội. Là trung thành khi cảm xúc muốn bỏ cuộc. Là phục vụ khi sự ích kỷ chỉ muốn hưởng thụ.

Nghịch Lý Của Sự Mất Mát Và Đạt Được

Đức Giêsu đặt ra cho chúng ta hôm nay một câu hỏi hiện sinh sâu sắc, đó là: “Được cả thế gian mà mất linh hồn thì nào có ích gì?” Con người hôm nay có thể đạt được đỉnh cao về tri thức, tài sản, danh tiếng hay quyền lực, nhưng lại đánh mất bình an, gia đình, nhân cách và khả năng yêu thương. Như Viktor Frankl từng khẳng định bi kịch lớn nhất của con người không phải là đau khổ, mà là đánh mất ý nghĩa.

Nghịch lý của Tin Mừng là: Muốn giữ thì sẽ mất, mà biết chịu mất thì mới thực sự tìm thấy. Hạt lúa phải mục đi mới sinh nhiều bông hạt. Đức Kitô từ bỏ mạng sống trên thập giá để mở ra nguồn sống viên mãn cho nhân loại. Sự trưởng thành tâm lý cũng luôn song hành với khả năng trì hoãn những đòi hỏi tức thời của cái tôi để hướng đến những giá trị cao cả hơn.

Anh chị em thân mến!

Từ bỏ chính mình không phải là hủy diệt bản thân hay sống trong mặc cảm tự ti, mà là dũng cảm buông bỏ con người cũ để tìm lại con người thật được Thiên Chúa tác tạo trong ân sủng. Càng cố gắng bám víu và bảo vệ cái tôi giả tạo, ta càng chuốc lấy cô độc và kiệt quệ. Ngược lại, khi dám trao phó cái tôi ấy cho tình yêu Đức Kitô, chúng ta sẽ khám phá ra tự do nội tâm đích thực. Xin Chúa ban cho chúng ta đủ can đảm để bước đi trên con đường thập giá ấy, để qua cái chết của cái tôi ích kỷ, chúng ta tìm thấy sự sống viên mãn trong Đức Kito phục sinh.