(Mc 12,28–34)
ĐsLm. Phanxico Salesio Đỗ Duy Đông
Nếu có ai hỏi: “Đâu là cốt lõi của Đạo Công Giáo?”, nhiều người sẽ trả lời bằng những khái niệm quen thuộc: đức tin vững mạnh, phụng vụ trang nghiêm, các bí tích, hay việc giữ luật đạo đức. Nhưng nếu phải gói gọn toàn bộ Kitô giáo chỉ trong một từ, thì từ ấy chính là từ YÊU.
Đạo của chúng ta không phải là một hệ thống luật lệ khô khan. Trước hết và trên hết, Kitô giáo là một cuộc gặp gỡ với Tình Yêu – chính Thiên Chúa là Tình Yêu. Vì thế, khi một người luật sĩ hỏi Đức Giêsu: “Giới răn nào là lớn nhất?”, Người đã trả lời dứt khoát: “Ngươi hãy yêu mến Thiên Chúa hết lòng, hết linh hồn, hết trí khôn và hết sức ngươi… và yêu tha nhân như chính mình. Không có giới răn nào lớn hơn hai giới răn ấy.”
Con người được tạo dựng để yêu
Tại sao giới răn lớn nhất lại là yêu? Bởi vì yêu chính là bản chất sâu xa nhất của con người. Con người có thể sống thiếu giàu sang, danh vọng, quyền lực, nhưng không thể sống trọn vẹn nếu không được yêu và không biết yêu.
Các nghiên cứu tâm lý học hiện đại khẳng định: nhu cầu sâu xa nhất của con người không phải là thành công hay quyền lực, mà là được gắn bó, được thuộc về. Một đứa trẻ được nuôi dưỡng đầy đủ vật chất nhưng thiếu tình yêu thương sẽ phát triển méo mó về cảm xúc. Một người trưởng thành dù thành đạt, nếu không cảm nghiệm được tình yêu đích thực, thường rơi vào cô đơn nội tâm, trống rỗng hiện sinh, và khủng hoảng ý nghĩa cuộc đời. Điều đó cho thấy: con người được Thiên Chúa dựng nên để yêu.
Ba cấp độ của tình yêu
Truyền thống triết học và thần học phân biệt ba dạng tình yêu chính:
- Eros – tình yêu khát khao: phát xuất từ sự hấp dẫn, khao khát và nhu cầu được hoàn thiện bởi người kia. Eros không xấu; nó là động lực tự nhiên ban đầu của tình yêu. Nhưng nếu dừng lại ở eros, tình yêu dễ trở thành chiếm hữu, ích kỷ: “Ta yêu vì người ấy làm ta hạnh phúc”.
- Philia – tình bạn, tình thân: là tình yêu của sự gắn bó, chia sẻ và hiệp thông. Đây là tình yêu giữa bạn bè, anh em, những người cùng đồng hành trên một hành trình. Ở mức này, tình yêu đã trưởng thành hơn: không chỉ tìm kiếm khoái cảm, mà tìm kiếm sự đồng hành chân thành.
- Agape – tình yêu tự hiến: là đỉnh cao của tình yêu. Agape là tình yêu cho đi mà không đòi lại, yêu ngay cả khi không được đáp đền, yêu vì người kia đáng được yêu. Đây chính là tình yêu của Thiên Chúa. Thập giá của Đức Giêsu là biểu tượng rõ ràng nhất của agape: Người đã hy sinh mạng sống vì loài người, không phải vì chúng ta xứng đáng, mà vì Thiên Chúa là Tình Yêu.
Thánh Augustinô từng nói: “Ama et fac quod vis” – “Yêu đi rồi muốn làm gì thì làm.”
Câu nói này thoạt nghe nguy hiểm, nhưng mang ý nghĩa sâu sắc. Khi một người thật sự yêu bằng tình yêu agape, họ sẽ không còn muốn làm điều ác. Tình yêu đích thực tự nhiên sẽ không muốn làm tổn thương người mình yêu, không muốn phá vỡ sự hiệp thông va không muốn làm điều xấu cho tha nhân.
Vì thế, khi tình yêu thật sự ngự trị trong tim, luật lệ trở nên ít cần thiết hơn. Luật chỉ thực sự cần thiết cho những ai chưa biết yêu hoặc chưa yêu đủ sâu.
Tình yêu đích thực không phải là chiếm đoạt
Một trong những hiểu lầm lớn nhất về tình yêu là đồng nhất yêu với sở hữu. Nhiều người nói “Tôi yêu bạn” nhưng thực chất muốn nói “Tôi muốn bạn thuộc về tôi”. Tình yêu như vậy dễ biến thành kiểm soát, ghen tuông, chiếm hữu.
Nhưng tình yêu đích thực thì ngược lại: tình yêu giải phóng chứ không giam cầm. Tình yêu thật luôn mang hình dáng của hy sinh và tự hiến. Đức Giêsu đã khẳng định: “Không có tình yêu nào lớn hơn tình yêu của người hy sinh mạng sống vì bạn hữu” (Ga 15,13). Đó chính là tiêu chuẩn cao nhất của tình yêu agape.
Yêu Thiên Chúa hết lòng, hết linh hồn, hết trí khôn và hết sức
Đức Giêsu không chỉ nói “yêu Thiên Chúa”, mà Ngài còn nhấn mạnh là phải yêu hết lòng, hết linh hồn, hết trí khôn và hết sức. Điều này đòi hỏi tình yêu phải bao trùm toàn bộ con người:
- Hết lòng: chiều kích cảm xúc, trái tim.
- Hết linh hồn: chiều kích thiêng liêng, tương quan sâu xa với Thiên Chúa.
- Hết trí khôn: chiều kích lý trí, suy tư và nhận thức.
- Hết sức lực: chiều kích hành động, cụ thể trong đời sống hàng ngày.
Nhiều người yêu Chúa bằng lời nói, bằng nghi thức, nhưng chưa yêu bằng lựa chọn cuộc đời, bằng cách sống, bằng cách đối xử với tha nhân. Yêu Thiên Chúa hết lòng nghĩa là để Người chiếm hữu toàn bộ con người mình.
Yêu tha nhân như chính mình
Đức Giêsu không chỉ nói “yêu tha nhân”, mà Ngài còn nhấn mạnh là phải “yêu tha nhân như chính mình”. Câu nói này chứa đựng một chân lý tâm lý sâu sắc: người không biết yêu chính mình sẽ rất khó yêu người khác cách tự do.
Nếu một người luôn tự ghét bỏ bản thân, cảm thấy mình vô giá trị, sống trong mặc cảm tự ti, họ dễ rơi vào ghen tị, so sánh, phán xét và tổn thương người khác. Chỉ khi được Thiên Chúa yêu thương và chấp nhận chính mình trong tình yêu ấy, con người mới có thể yêu tha nhân một cách rộng mở, không toan tính, không sợ mất mát.
Sau khi người luật sĩ thừa nhận rằng yêu mến Thiên Chúa và yêu tha nhân quan trọng hơn mọi lễ tế, Đức Giêsu nói: “Ông không còn xa Nước Thiên Chúa bao nhiêu.” Câu nói ấy chứa đựng niềm hy vọng lớn lao. Người luật sĩ đã nhận ra điều cốt lõi của đạo: tình yêu quan trọng hơn mọi nghi thức, luật lệ, bổn phận hình thức. Thiên Chúa không cần lễ vật bên ngoài; Người muốn trái tim của con người. Khi tình yêu trở thành trung tâm, con người đã bước gần hơn đến Nước Thiên Chúa.
Tình yêu – con đường duy nhất của đời Kitô hữu
Đời sống Kitô hữu không phải là hành trình đạt đến sự hoàn hảo theo tiêu chuẩn thế gian. Đó là hành trình học yêu: học yêu Thiên Chúa hơn mỗi ngày, học yêu tha nhân rộng lớn hơn mỗi ngày, học yêu chính mình trong ánh sáng tình yêu của Thiên Chúa.
Khi tình yêu trưởng thành, chúng ta sẽ nhận ra rằng đích điểm của cuộc đời không phải là thành công, quyền lực hay danh vọng. Đích điểm duy nhất là trở thành con người biết yêu – biết yêu như Thiên Chúa đã yêu chúng ta.
Lạy Chúa Giêsu, xin dạy chúng con biết yêu như Ngài. Xin cho tình yêu của Ngài chiếm lấy trái tim chúng con, để chúng con không còn sống cho mình, mà sống vì Ngài và vì anh em. Xin cho chúng con trở nên những chứng nhân sống động của tình yêu ấy giữa thế gian hôm nay. Amen.