ĐsLm. Bênađô Trần Nghiêm
Hôm nay, ngày Lễ Lá trùng ngày Chầu Lượt của Đan viện Xitô Thánh Mẫu Châu Thuỷ, tôi xin có một vài suy tư về tinh thần hiệp thông của đan viện Xitô với Giáo Hội hoàn vũ và Giáo Hội địa phương. Như chúng ta biết, trong cơ cấu của Giáo Hội, các dòng tu có những đặc sủng và cơ chế pháp lý khác nhau. Một số dòng được gọi là dòng miễn trừ (exempt order), nghĩa là trong những vấn đề nội bộ, họ trực tiếp thuộc quyền của Đức Giáo Hoàng thay vì lệ thuộc vào quyền tài phán thông thường của giám mục giáo phận. Trong số đó có Dòng Xitô, một truyền thống đan tu lâu đời trong Giáo Hội. Tuy nhiên, cần hiểu rằng tính miễn trừ này không nhằm tách các đan sĩ ra khỏi đời sống của Giáo Hội địa phương, nhưng chỉ nhằm bảo vệ đặc sủng và kỷ luật riêng của đời sống đan tu. Thực vậy, xét dưới ánh sáng thần học về Giáo Hội, đặc biệt là mầu nhiệm Nhiệm Thể của Chúa Giêsu Kitô, mọi thành phần trong Giáo Hội đều liên kết mật thiết với nhau trong một sự hiệp thông duy nhất. Vì thế, đời sống đan tu, dù mang tính chiêm niệm và có những nét tự trị đặc thù, vẫn luôn gắn bó chặt chẽ với Giáo Hội hoàn vũ cũng như Giáo Hội địa phương.
1. Tính miễn trừ trong đời sống đan tu
Trong truyền thống Giáo Hội, tính miễn trừ của một số dòng tu xuất phát từ nhu cầu bảo vệ đời sống thiêng liêng và đặc sủng riêng của các cộng đoàn. Các đan sĩ cần có một không gian ổn định để sống đời cầu nguyện, kỷ luật đan tu và sự tìm kiếm Thiên Chúa trong thinh lặng. Vì thế, việc trực tiếp đặt các dòng miễn trừ dưới quyền của Đức Giáo Hoàng giúp họ duy trì sự thống nhất nội bộ và trung thành với truyền thống linh đạo của mình.
Tuy nhiên, tính miễn trừ không có nghĩa là độc lập hoàn toàn khỏi đời sống Giáo Hội. Giáo luật của Giáo Hội luôn nhấn mạnh rằng các cộng đoàn tu trì, dù có quy chế pháp lý riêng, vẫn là thành phần sống động của cộng đoàn Dân Chúa. Chính vì thế, đời sống của các đan sĩ không thể hiểu như một thực tại tách biệt hay khép kín, nhưng phải được nhìn trong tương quan với toàn thể Giáo Hội.
2. Hiệp thông trong Nhiệm Thể Chúa Giêsu Kitô
Thần học về Giáo Hội được trình bày cách sâu sắc trong Công đồng Vaticanô II, đặc biệt trong hiến chế Lumen Gentium. Văn kiện này khẳng định rằng Giáo Hội là Nhiệm Thể của Chúa Giêsu Kitô, trong đó mọi thành phần đều liên kết với nhau như những chi thể trong cùng một thân thể. Công đồng dạy rằng: “Tất cả các tín hữu, dù thuộc bất cứ bậc sống nào, đều được kêu gọi góp phần xây dựng Thân Thể Chúa Kitô.” (LG 32)
Như vậy, đời sống đan tu không nằm ngoài sứ mạng chung của Giáo Hội, nhưng đóng góp vào sứ mạng ấy theo cách thức riêng của mình. Các đan sĩ không trực tiếp tham gia nhiều vào hoạt động mục vụ như linh mục giáo xứ hay các tu sĩ hoạt động, nhưng họ góp phần bằng đời sống cầu nguyện, hy sinh và chứng tá của một cuộc sống hoàn toàn hướng về Thiên Chúa.
Cũng trong chiều hướng này, sắc lệnh Perfectae Caritatis của Công đồng Vaticanô II nhấn mạnh rằng các dòng tu phải luôn duy trì mối hiệp thông với Giáo Hội hoàn vũ và với Giáo Hội địa phương nơi họ hiện diện. Công đồng viết rằng các tu sĩ phải “gắn bó với Giáo Hội và sứ mạng của Giáo Hội bằng chính đời sống thánh hiến của mình”. Điều này cho thấy đời sống đan tu không phải là một thực tại tách rời khỏi cộng đoàn tín hữu, nhưng là một phần thiết yếu của đời sống Giáo Hội.
3. Sự gắn bó với Giáo Hội địa phương
Dù trực tiếp thuộc quyền của Đức Giáo Hoàng, các đan viện Xitô vẫn hiện diện cụ thể trong một Giáo Hội địa phương. Chính tại nơi đó, họ chia sẻ đời sống đức tin với các tín hữu và hiệp thông với vị giám mục giáo phận. Sự hiệp thông này không chỉ mang tính biểu tượng, nhưng được thể hiện qua nhiều hình thức cụ thể trong đời sống mục vụ và phụng vụ của giáo phận.
Trước hết, các linh mục đan sĩ có thể cộng tác trong việc ban bí tích hòa giải cho các tín hữu. Trong nhiều dịp đặc biệt như mùa Chay, các cuộc hành hương hay những ngày tĩnh tâm của giáo phận, sự hiện diện của các đan sĩ giúp các tín hữu có thêm cơ hội lãnh nhận ơn tha thứ của Thiên Chúa. Qua việc phục vụ này, đời sống chiêm niệm của đan viện trở thành một nguồn ân sủng cho cộng đoàn dân Chúa.
Ngoài ra, các đan sĩ cũng có thể tham gia vào những thực hành thiêng liêng chung của giáo phận, chẳng hạn như chầu Thánh Thể luân phiên, hay những giờ cầu nguyện đặc biệt cho Giáo Hội. Đối với nhiều giáo phận, các đan viện còn đảm nhận những ngày chầu lượt thay cho giáo phận, như một dấu chỉ của sự hiệp thông thiêng liêng giữa đời sống đan tu và đời sống mục vụ của Giáo Hội địa phương.
4. Chia sẻ niềm vui và nỗi buồn của Giáo Hội
Sự hiệp thông giữa đan viện và Giáo Hội địa phương còn được thể hiện qua việc các đan sĩ hiện diện trong những biến cố quan trọng của giáo phận. Đó có thể là các dịp lễ trọng, những ngày kỷ niệm đặc biệt, các sự kiện mục vụ lớn, hay thậm chí những biến cố đau buồn của cộng đoàn.
Khi tham dự vào những dịp này, các đan sĩ không chỉ hiện diện như những khách mời, nhưng như những anh em trong cùng một gia đình đức tin. Họ chia sẻ niềm vui của Giáo Hội khi có những biến cố trọng đại, và cũng hiệp thông trong lời cầu nguyện khi Giáo Hội trải qua những thử thách hay đau khổ.
Theo tinh thần của Công đồng Vaticanô II, đời sống chiêm niệm của các đan sĩ có một giá trị đặc biệt đối với toàn thể Giáo Hội. Những lời cầu nguyện âm thầm của họ trở thành một nguồn nâng đỡ thiêng liêng cho sứ mạng truyền giáo và mục vụ của Giáo Hội.
5. Đời sống đan tu: không phải một ốc đảo tách biệt
Từ những suy tư trên, có thể thấy rằng đời sống đan tu Xitô không phải là một ốc đảo tách biệt khỏi thế giới hay khỏi đời sống Giáo Hội. Trái lại, trong sự thinh lặng và chiêm niệm, các đan sĩ vẫn hiệp thông sâu xa với toàn thể Giáo Hội.
Sự hiệp thông này có hai chiều kích. Một mặt, họ gắn bó với Giáo Hội hoàn vũ, hiệp thông với Đức Giáo Hoàng và với toàn thể cộng đoàn tín hữu trên khắp thế giới. Mặt khác, họ cũng gắn bó với Giáo Hội địa phương, nơi họ chia sẻ đời sống đức tin với các tín hữu và cộng tác trong những nhu cầu mục vụ cụ thể của giáo phận. Nhờ đó, đời sống đan tu trở thành một chứng tá sống động cho sự hiệp thông trong Giáo Hội. Các đan sĩ không chỉ tìm kiếm Thiên Chúa cho riêng mình, nhưng còn cầu nguyện và hy sinh cho toàn thể Dân Chúa.
Kết luận
Tính miễn trừ của Dòng Xitô là một yếu tố pháp lý nhằm bảo vệ đặc sủng và đời sống nội bộ của dòng. Tuy nhiên, dưới ánh sáng thần học về Nhiệm Thể Chúa Giêsu Kitô, đời sống đan tu không thể tách rời khỏi sự hiệp thông của Giáo Hội. Trái lại, các đan sĩ được mời gọi sống đặc sủng chiêm niệm của mình trong sự gắn bó sâu xa với Giáo Hội hoàn vũ và với Giáo Hội địa phương.
Nhờ việc cộng tác trong những sinh hoạt thiêng liêng của giáo phận, tham gia vào những biến cố quan trọng của cộng đoàn tín hữu, và nhất là qua đời sống cầu nguyện liên lỉ, các đan sĩ Xitô trở thành một phần sống động của đời sống Giáo Hội. Họ cùng chia sẻ niềm vui, hy vọng, cũng như những thao thức và đau khổ của Giáo Hội địa phương và của toàn thể Giáo Hội hoàn vũ, làm chứng cho sự hiệp nhất sâu xa của mọi chi thể trong Nhiệm Thể Chúa Kitô.