Lc 12, 54-59

Đs Lm. Phanxico Salesio Đỗ Duy Đông

Kính thưa cộng đoàn!

Con người chúng ta sinh ra với một năng lực quan sát kỳ diệu. Từ thời cổ đại, khi chưa có khoa học khí tượng hiện đại, người nông dân Palestine đã biết nhìn đám mây nổi lên từ phía Tây (hướng Địa Trung Hải) để đoán trời mưa, hay nhận biết gió Nam (từ sa mạc thổi vào) để biết thời tiết sẽ oi nồng. Khoa học hiện đại ngày nay còn đi xa hơn thế: chúng ta có thể dự báo chính xác diễn biến kinh tế, sự biến động của thị trường chứng khoán, hay xu hướng phát triển của trí tuệ nhân tạo.

Thế nhưng, Đức Giêsu hôm nay đã cảnh báo với dân chúng rằng: “Hỡi những kẻ giả hình, các ngươi biết tìm hiểu diện mạo của trời đất, còn về thời đại này, sao các ngươi không tìm hiểu?”

Lời trách của Chúa Giêsu không chỉ dành cho dân chúng thời bấy giờ, mà còn là một câu hỏi nhói lòng đặt ra cho chính chúng ta ngày hôm nay.

Chiều sâu thần học và triết học: chronos và kairos

Để hiểu được chiều sâu lời Chúa, chúng ta cần phân biệt hai khái niệm về thời gian trong tiếng Hy Lạp cổ đại:

• Chronos (Chronological time): Thời gian vật lý, thời gian đo đếm bằng kim đồng hồ. Đây là dòng chảy tuyến tính mà khoa học hay dự báo thời tiết nghiên cứu.
• Kairos (God’s time / Theological time): Thời điểm ân sủng, thời khắc quyết định của lịch sử cứu độ, thời điểm Thiên Chúa can thiệp vào đời sống con người.

Đức Giêsu trách đám đông là “kẻ giả hình” không phải vì họ dốt nát, mà vì họ chỉ nhạy bén với Chronos (mây, gió, thời tiết) nhưng lại hoàn toàn mù lụa trước Kairos – khi Thiên Chúa đang đứng ngay trước mặt họ.

Dưới nhãn quan Triết học Hiện sinh, triết gia Soren Kierkegaard từng nói rằng con người thường rơi vào trạng thái “trốn chạy sự thật hiện sinh”. Chúng ta dành toàn bộ trí tuệ để phân tích thế giới bên ngoài nhằm tạo ra cảm giác an toàn giả tạo, nhưng lại né tránh câu hỏi sinh tử về vận mệnh tâm linh của chính mình. Sự “giả hình” mà Đức Giêsu nói ở đây chính là sự mâu thuẫn nội tại: nhạy bén với cái vặt vãnh thế tục, nhưng lại hờ hững với cái vĩnh cửu linh thiêng.

Cơ chế chống đối và tự dối lòng (self-deception)

Tại sao con người lại giỏi đoán thời tiết nhưng lại kém phân định đời sống tâm linh? Tâm lý học cung cấp cho chúng ta câu trả lời qua cơ chế Phủ nhận (Denial) và Rối loạn nhận thức (Cognitive Dissonance).

Dự báo thời tiết không đòi hỏi chúng ta phải thay đổi lối sống hay hối cải. Đó là kiến thức khách quan, trung tính.

Dự báo “Thời đại cứu độ” đòi hỏi chúng ta phải đối diện với tội lỗi của mình, phải thay đổi thói quen, từ bỏ lòng ích kỷ và hoán cải đời sống.

Tâm lý con người thường chọn con đường ít trở ngại nhất. Chúng ta thà tập trung vào công việc, danh vọng, thời tiết, tin tức xã hội… để lấp đầy tâm trí, còn hơn là phải ngồi lại trong tĩnh lặng để đối diện với tiếng nói lương tâm. Đức Giêsu kêu gọi: “Tại sao các ngươi không tự mình phê phán điều gì phải lẽ?”, đó là lời mời gọi vượt qua cơ chế tự dối lòng để trở về với lương tâm ngay thẳng.

Tính cấp bách của lời xin lỗi

Ở phần cuối đoạn Tin Mừng, Đức Giêsu dùng một hình ảnh mang tính pháp lý thực tế, đó là Việc hòa giải trên đường đến tòa án.

Con đường dọc đường (On the way): Bối cảnh thực tế là cuộc đời của mỗi chúng ta. Cuộc đời là chuyến đi ngắn ngủi tiến về giờ phán xét.

Kẻ đối phương: Có thể là người anh em ta đã xúc phạm, là những mối quan hệ sứt mẻ chưa được hàn gắn, và sâu xa hơn, chính là Tiếng Nói Của Sự Thật mà ta đang mắc nợ.

Đồng xu cuối cùng (The last penny): Tượng trưng cho sự công bằng tuyệt đối của Thiên Chúa.

Đừng bao giờ trì hoãn sự hòa giải! Trong đời sống gia đình và cộng đoàn, có vô số vụ án “ra tòa tâm lý” diễn ra hằng ngày: vợ chồng không chịu làm hòa, anh em bất hận vì tự ái, bạn bè giận dỗi vì cái tôi quá lớn. Chúng ta thường đợi đến khi quá muộn mới hối hận.

Giáo lý hội thánh Công giáo dạy rằng, bí tích Hòa Giải và tinh thần tha thứ không chỉ là một bổn phận, mà là một sự giải thoát. Nếu chúng ta không giải quyết rắc rối trên đường đi (lúc còn sống), chúng ta sẽ bị giam cầm trong chính cái ngục tù của hận thù, dằn dơ và công lý nghiêm ngặt.

Để sống lời Chúa hôm nay một cách thiết thực, chúng ta được mời gọi thực hiện 3 bước hoán cải:

• Rèn luyện sự nhạy bén tâm linh (Đọc dấu chỉ thời đại). Hãy học cách quan sát đời sống không chỉ bằng mắt thường, mà bằng đôi mắt của đức tin. Đằng sau những biến động của đại dịch, thiên tai, xung đột hay những biến cố trong gia đình, Thiên Chúa đang muốn nói với chúng ta điều gì? Rằng thế giới này tạm bợ, rằng tình người mới là vĩnh cửu, và đã đến lúc phải trở về với Người.
• Thực hành Luyện Lương Tâm (Examen). Mỗi tối trước khi đi ngủ, thay vì dành 30 phút lướt mạng xã hội (xem thời tiết, tin tức, thế sự), hãy dành 5 phút để “tự mình phê phán điều gì phải lẽ”: Ngày hôm nay con đã sống đúng theo ý Chúa chưa? Con có đang lừa dối chính mình hay lừa dối ai không?

• Chủ động hòa giải trước khi quá muộn. Đừng để đến khi đứng trước “quan tòa” (cuối cuộc đời hoặc khi người thân qua đời) mới nuối tiếc. Nếu hôm nay bạn đang có sự rạn nứt với ai: Hãy chủ động nhắn một tin nhắn, nói một lời xin lỗi. Đừng để cái tôi giữ bạn lại trong ngục tù của sự giận dữ.

Kính thưa cộng đoàn!

Cuộc đời chúng ta là một hành trình đi dọc đường tiến về Quê Trời. Đức Giêsu không đến để đe dọa, nhưng Người cất tiếng cảnh báo vì yêu thương. Người muốn chúng ta trở thành những con người tinh tế: không chỉ tinh tế trước quy luật của thiên nhiên, mà còn tinh tế và nhạy bén trước Tiếng Gọi Cứu Độ của Thiên Chúa.