Lc 13, 1-9

Đs Lm. Phanxico Salesio Đỗ Duy Đông

Anh chị em thân mến!

Có một sự thật mà chúng ta thường không muốn nghĩ đến: con người có thể chuẩn bị rất nhiều cho tương lai, nhưng lại quên chuẩn bị cho cuộc gặp gỡ cuối cùng với Thiên Chúa. Chúng ta lo làm ăn, lo xây dựng nhà cửa, lo tích lũy tiền bạc, lo cho con cái thành đạt, lo giữ gìn sức khỏe, lo danh dự và vị trí của mình. Những điều ấy đều cần thiết. Nhưng có bao giờ chúng ta dừng lại và tự hỏi: Nếu hôm nay là ngày cuối cùng của cuộc đời, tôi sẽ mang theo điều gì? Tôi đã sống xứng đáng với những ân huệ Thiên Chúa ban chưa? Tôi đã yêu thương đủ chưa? Tôi đã thực sự trở thành con người mà Thiên Chúa muốn tôi trở thành chưa?

Khi tai họa xảy ra, đừng vội xét đoán người khác, hãy xét lại chính mình

Tin Mừng kể lại hai biến cố đau thương. Một số người Galilê bị Philatô giết chết khi đang dâng lễ tế. Mười tám người bị tháp Silôe đổ xuống đè chết. Đó là những cái chết đau đớn, bất ngờ và gây nhiều câu hỏi. Tại sao những người ấy lại phải chết? Họ có tội gì đặc biệt không? Tại sao Thiên Chúa lại để chuyện ấy xảy ra?

Thời Chúa Giêsu, có người cho rằng những ai gặp tai họa lớn chắc hẳn đã phạm tội nặng hơn người khác. Ngày nay, cách suy nghĩ ấy vẫn còn tồn tại, đôi khi dưới những hình thức tinh vi hơn: Khi một gia đình gặp biến cố, có người nói: “Chắc nhà ấy có chuyện gì khuất tất!” Khi một người mắc bệnh hiểm nghèo, có người âm thầm nghĩ: “Không biết trước đây họ đã làm gì!” Khi một người có uy tín vấp ngã, có người lập tức kết án, phán xét, thậm chí vui mừng vì thấy người khác thất bại.

Có những lúc chúng ta biến đau khổ của tha nhân thành đề tài bàn luận, biến bất hạnh của họ thành cơ hội để chứng tỏ mình đạo đức hơn. Nhưng Chúa Giêsu thẳng thắn bác bỏ lối suy nghĩ ấy: những người gặp tai họa không phải vì họ tội lỗi hơn những người khác. Điều đó có nghĩa là không được lấy đau khổ của người khác làm bằng chứng để kết án họ, cũng không được lấy sự bình an hiện tại của mình làm bằng chứng rằng mình sống tốt hơn họ. Đau khổ không phải lúc nào cũng là hình phạt trực tiếp cho một tội lỗi cụ thể.

Tuy nhiên, Chúa Giêsu không dừng lại ở việc sửa chữa cách nhìn của đám đông. Người đưa ra một lời cảnh tỉnh mạnh mẽ: “Nếu các ngươi không ăn năn hối cải, thì tất cả các ngươi cũng sẽ bị hủy diệt như vậy.” Tại sao Chúa lại chuyển từ cái chết của người khác sang sự hoán cải của chúng ta? Bởi vì khi đứng trước một biến cố đau thương, chúng ta thường đặt câu hỏi: “Tại sao chuyện ấy xảy ra với họ?” Nhưng Chúa Giêsu muốn chúng ta đặt một câu hỏi khác: “Biến cố ấy đang nhắc nhở điều gì cho chính cuộc đời tôi?”

Có những người vẫn sống, nhưng tình yêu trong họ đã chết. Có những gia đình vẫn chung một mái nhà, nhưng không còn khả năng lắng nghe nhau. Thân xác chưa chết, nhưng lòng thương xót đã chết. Vì thế, lời Chúa hôm nay mời gọi chúng ta sống tỉnh thức. Đừng chờ đến đám tang mới nhận ra giá trị của một con người, và đừng chờ mất nhau mới học cách trân trọng nhau.

Hoán cải là Thay đổi tận căn hướng đi của cuộc đời

Chúa Giêsu nhắc lại hai lần: “Nếu các ngươi không ăn năn hối cải…” Tại sao Người nhấn mạnh điều này? Bởi vì hoán cải không phải là một việc làm phụ thêm, mà là điều kiện căn bản để chúng ta thực sự sống trong tương quan với Thiên Chúa. Trong ngôn ngữ Kinh Thánh, hoán cải không chỉ là cảm thấy buồn vì đã phạm tội, mà là quay trở lại, thay đổi hướng đi và để Lời Chúa chất vấn những lựa chọn sâu kín nhất.

Có người nghĩ rằng mình đã sống tốt vì không làm điều gì quá nghiêm trọng. Nhưng đời sống Kitô hữu không chỉ là tránh điều xấu, mà còn là tích cực làm điều thiện. Đây là chỗ rất sâu của việc hoán cải: không chỉ hỏi mình đã làm gì, mà còn phải hỏi tại sao mình làm điều đó.

Bởi vì, trong thực tế, một người có thể phục vụ cộng đoàn rất nhiều, nhưng sâu bên trong lại khao khát được công nhận. Một người có thể giữ luật rất nghiêm, nhưng sử dụng luật như phương tiện để kiểm soát người khác.

Dưới ánh sáng tâm lý học, con người đôi khi dùng các cơ chế tự vệ để tránh né sự thật về bản thân. Ta đổ lỗi cho hoàn cảnh: “Tôi nóng tính vì người khác không biết điều” hoặc “Tôi khó chịu vì người khác không hiểu tôi”. Hoán cải bắt đầu khi ta đủ khiêm tốn để tự hỏi: “Phần trách nhiệm của tôi ở đâu? Tôi đang góp phần làm cho tình trạng này tốt hơn hay tệ hơn?” Đó không phải là tự kết án mình, mà là trưởng thành trong sự thật và dũng cảm đem những tổn thương, giới hạn của mình đến trước mặt Chúa để được chữa lành.

Bi kịch của một cuộc đời chỉ chiếm chỗ mà không trao ban sự sống

Sau lời cảnh tỉnh, Chúa Giêsu kể dụ ngôn cây vả trong vườn nho. Ông chủ đến tìm trái suốt ba năm nhưng không thấy, liền bảo người làm vườn chặt nó đi vì chỉ “choán đất”. Hình ảnh này đặt trước mặt chúng ta một câu hỏi: Cuộc đời tôi đang sinh hoa trái gì? Chúa không chỉ hỏi chúng ta đã sống bao nhiêu năm, mà còn hỏi: Qua những năm tháng ấy, tôi đã trở thành người như thế nào? Tôi đã đem lại điều gì tốt đẹp cho những người sống bên cạnh tôi?

Một cây vả có thể xanh tốt, sum suê lá, nhưng không sinh trái thì chưa hoàn thành mục đích. Con người cũng vậy: có thể có học thức, địa vị, tài năng hay những hình thức đạo đức bên ngoài, nhưng bên trong lại nghèo nàn tình yêu thương và sự khiêm tốn.

Điều đáng sợ nhất không phải là một người còn yếu đuối, mà là một người đã quen với tình trạng của mình đến mức không còn muốn thay đổi: “Tôi vốn là người như vậy.” “Tôi đã sống cả đời như thế rồi.” “Bao nhiêu năm nay tôi vẫn làm vậy, có sao đâu!” Không ai có thể lấy số năm sống đạo, thâm niên phục vụ hay những thành tích cũ để miễn trừ cho mình khỏi lời mời gọi hoán cải hôm nay.

Lòng kiên nhẫn và trách nhiệm của thời gian

Điểm đẹp nhất của dụ ngôn là khi người làm vườn xin chủ cho cây thêm một thời gian, cam kết sẽ đào đất và bón phân. Trong hình ảnh ấy, chúng ta nhận ra lòng thương xót của Thiên Chúa. Người thấy rõ sự nghèo nàn và bất trung của chúng ta, nhưng không lập tức loại bỏ. Người kiên nhẫn ban cho chúng ta cơ hội qua Lời Chúa, qua các biến cố, qua những lời góp ý đôi khi làm ta khó chịu, hay qua những thăng trầm của cuộc sống để xới dạt tâm hồn ta.

Tuy nhiên, lòng thương xót không phải là giấy phép để chúng ta trì hoãn. Chúng ta thường nghĩ: “Còn thời gian mà. Để khi nào rảnh, tôi sẽ sửa đổi.” Nhưng có ai bảo đảm ngày mai sẽ đến như ý muốn? Thời gian là ân huệ, nhưng cũng là trách nhiệm. Đừng lấy sự kiên nhẫn của Chúa làm cái cớ để tiếp tục nuôi dưỡng những thói quen đang làm tổn thương chính mình và tha nhân.

Hoán cải cần những hành động cụ thể

Thiện chí thôi chưa đủ; muốn thay đổi, chúng ta cần cộng tác với ân sủng bằng những bước đi thực tế:

• Dám xới lên những vùng đất cứng trong lòng: Đối diện với thành kiến, sự tự ái, giận dữ hay những tổn thương chưa lành. Trong giờ xét mình, hãy dũng cảm tự hỏi mình đang khó chịu với ai, và phần lỗi của mình nằm ở đâu.
• Bón phân bằng những việc tốt nhỏ bé, bền bỉ: Sự trưởng thành xây dựng từ những hành động nhỏ mỗi ngày – bớt một lời nói tổn thương, tập lắng nghe người khác, đón nhận một lời góp ý mà không vội biện minh, hay tìm sự đồng hành thích hợp khi gặp bế tắc tâm lý.
• Kiên nhẫn với tiến trình của bản thân và người khác: Cây vả cần thời gian để sinh trái, con người cũng vậy. Đừng khắt khe với người khác khi chính chúng ta cũng đang cần sự kiên nhẫn từ Thiên Chúa.

Anh chị em thân mến!

Hãy dùng thời gian còn lại để làm cho cuộc đời mình trở thành một cây vả sinh nhiều hoa trái yêu thương. Bởi vì điều đáng mừng nhất là: khi trái tim chúng ta còn biết đau trước những sai lỗi, khi chúng ta còn muốn bắt đầu lại, thì hôm nay vẫn có thể trở thành ngày đầu tiên của một cuộc đời sinh hoa trái ngập tràn bình an và ân sủng.